Top 11 Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa

HOT Sale 40% sách Toán - Văn - Anh 10 Vietjack 06-06 trên Shopee mall

Tổng hợp các bài văn Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa hay nhất, ngắn gọn với dàn ý chi tiết giúp học sinh có thêm tài liệu tham khảo để viết văn hay hơn.

Top 11 Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa

Quảng cáo

Đề bài: Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của trích đoạn chèo Thị Mầu lên chùa.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 1

Trích đoạn chèo Thị Mầu lên chùa là một trích đoạn đặc sắc của nghệ thuật chèo nói riêng và của nghệ thuật kịch hát Việt Nam nói chung. Sự đặc sắc của Thị Mầu lên chùa là sự đặc sắc đến từ chủ đề, nội dung và hình thức nghệ thuật biểu hiện.

Cái hay trong chủ đề của trích đoạn Thị Mầu lên chùa nằm ở chỗ, Thị Mầu đã say mê và tìm cách ve vãn tiểu Kính Tâm. Nghĩa là, giữa lề lỗi, lễ giáo phong kiến đè nặng lên người con gái, lại có một Thị Mầu dám khát vọng và thể hiện tình yêu của mình ra bên ngoài. Thị Mầu chính là một sự đặc sắc, sự đối lập với Thị Kính. Cái hay nữa ở đây là, Thị Mầu lại đi thích tiểu Kính Tâm! Thật ngược đời, tréo ngoe. Nhưng dù tréo ngoe như vậy thì trích đoạn này cũng tràn đầy sự vui vẻ, đặc sắc so với những màn khác trong vở chèo Quan âm Thị Kính. Quan điểm của tác giả dân gian, như một cách để cởi trói cho người phụ nữ trong lễ giáo phong kiến, khỏi những lề lối của vòng cương tỏa, đã được gửi gắm qua nhân vật Thị Mầu.

Quảng cáo

Nét đặc sắc trong hình thức nghệ thuật của trích đoạn này được thể hiện rõ nhất chính là ở sự biểu hiện. Nói cách khác là nghệ thuật sân khấu. Nếu chỉ soi xét về kịch bản của Thị Mầu lên chùa, ta sẽ thấy được những điểm đáng chú ý. So với nghệ thuật Tuồng, ngôn ngữ trong Chèo dễ hiểu hơn, gần gũi với tiếng nói của nhân dân. Đó là những lời nói, điệu hát mà có thể sử dụng, chèn thêm được cả lục bát, mang nặng tâm tình người Việt.

Cái hay của chèo còn khác biệt với kịch nói ở chỗ đó là có những tiếng đế. Tiếng đế này là sự tương tác của khán giả, là một sự cộng hưởng, cùng tác giả. Giới hạn giữa sân khấu và khán giả ở đây bị thu hẹp. Trong khi đó, ở kịch nói mà cụ thể là ảnh hưởng từ phương Tây, khán giả không được quyền lên tiếng, đồng sáng tạo với vở kịch diễn. Điều này cũng đã được thể hiện trong trích đoạn Thị Mầu lên chùa.

Có thể thấy, những nét đặc sắc trong nghệ thuật chèo đã được thể hiện khá rõ trong trích đoạn Thị Mầu lên chùa. Những sự đặc sắc ấy đến từ chủ đề nghe có phần trái ngược (một cô gái đi ve vãn chú tiểu), đến từ sự biểu hiện của loại hình kịch hát. Kịch nói là sự ảnh hưởng, du nhập của phương Tây trong quá trình hiện đại hóa văn học, nghệ thuật ở Việt Nam. Thế nhưng, kịch hát vẫn có những hấp dẫn riêng, không chỉ vì đó là cái truyền thống, mà còn ở chính nghệ thuật của nó.

Quảng cáo

Dàn ý Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa

1. Mở bài: Giới thiệu vở chèo, đoạn trích.

2. Thân bài:

2.1. Tóm tắt nội dung và chủ đề của đoạn trích:

a. Tóm tắt nội dung đoạn trích:

- Đoạn trích kể về việc Thị Mầu lên chùa cúng tiến, nhìn thấy Kính Tâm liền đem lòng si mê và dùng lời lẽ ngon ngọt để tán tỉnh chú tiểu.

b. Chủ đề:

- Phê phán những người phụ nữ phóng túng, lẳng lơ.

- Đề cao vẻ đẹp của những người biết giữ gìn tiết hạnh, chuẩn mực đạo đức.

2.2. Phân tích đoạn trích:

Chủ đề của đoạn trích được thể hiện qua sự đối lập giữa hai nhân vật là Thị Mầu và Kính Tâm:

a. Nhân vật Thị Mầu:

* Xuất thân: con gái phú ông.

* Tính cách: lẳng lơ, phóng túng:

Quảng cáo

- Lời nói:

+ Ngọt ngào nhằm tán tỉnh, ve vãn Kính Tâm.

+ Trêu ghẹo chú tiểu.

+ Sỗ sàng, không hợp với chốn tự viện nghiêm trang.

- Hành động:

+ Hát, nói nhằm tán tỉnh chú tiểu.

+ Xông ra, nắm tay để bộc lộ tình cảm với Kính Tâm.

b. Nhân vật Kính Tâm:

* Xuất thân: con gái của một nông dân nghèo, được gả vào gia đình khá giả, biến cố xảy ra khiến Thị Kính phải giả dạng làm nam nhi vào chùa xin tu hành.

* Ngoại hình: đẹp, thanh tú, được thể hiện qua lời nhận xét của Thị Mầu.

* Tính cách: điềm đạm, mực thước, trang nghiêm:

- Lời nói: Chuẩn mực, giữ gìn phép tắc.

- Hành động:

+ Bỏ chạy, tìm cách từ chối, lẩn tránh -> thể hiện sự đường hoàng, ngay thẳng.

2.3. Đánh giá về đoạn trích:

a. Đánh giá về nội dung:

- Thị Mầu đại diện cho những người phụ nữ nổi loạn còn Kính Tâm lại tượng trưng cho người phụ nữ đức hạnh trong xã hội phong kiến.

- Qua đoạn trích, tác giả dân gian muốn ca ngợi những người phụ nữ trung trinh và phê phán những người lẳng lơ, phóng túng.

b. Đánh giá về nghệ thuật:

- Khắc họa nhân vật thông qua lời nói, hành động.

- Các biện pháp tu từ độc đáo: so sánh, điệp ngữ.

- Chất liệu ca dao, dân ca truyền thống.

3. Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của đoạn trích.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 2

Bên cạnh những vở chèo nổi tiếng như "Trương Viên", "Chu Mãi Thần", "Kim Nham", "Lưu Bình - Dương Lễ", "Quan Âm Thị Kính" cũng là một trong số những tác phẩm kinh điển của nền chèo cổ Việt Nam. Nổi bật trong vở chèo là đoạn trích "Thị Mầu lên chùa". Trích đoạn đã cho thấy cách nhìn nhận của tác giả dân gian về những người phụ nữ trong xã hội xưa.

Văn bản "Thị Mầu lên chùa" kể về việc Thị Mầu lên chùa cúng tiến, nhìn thấy Kính Tâm liền đem lòng si mê và dùng lời lẽ ngon ngọt để tán tỉnh chú tiểu. Đoạn trích khắc họa sự tương phản về phẩm chất giữa hai tuyến nhân vật là Thị Mầu và Kính Tâm.

Trước hết, Thị Mầu có xuất thân cao quý, là con gái của phú ông trong làng. Tuy nhiên, ở Mầu lại toát ra vẻ lẳng lơ, phóng túng. Mọi người thường lên chùa vào ngày rằm còn Mầu lên chùa từ mười ba. Bởi vậy mới bị "mang tiếng lẳng lơ":

"Thế mà Thị Mầu tôi mang tiếng lẳng lơ

Đò đưa cấm giá tôi lên chùa từ mười ba.

Mười ba,

Tôi lên chùa thấy tiểu mười ba

Thấy sư mười bốn, vãi già mười lăm

Tôi muốn cho một tháng đôi rằm

Trước vào lễ Phật, sau thăm vãi già

Tôi bước vào lễ Phật Thích Ca

Lễ đức Tam Thế, vua cha Ngọc Hoàng."

Lời mời gọi, kể lể của Mầu đã cho ta những hình dung ban đầu về tính cách, đặc điểm của nhân vật. Số từ "mười ba" được lặp lại nhiều lần đã nhấn mạnh ngày Mầu lên chùa tiến cúng. Mầu lên chùa cả ba ngày mười ba, mười bốn, mười lăm để thỏa lòng mong ước được gặp gỡ người nhà chùa.

Vừa mới nhìn thấy chú tiểu đẹp, Thị Mầu đã dùng những lời lẽ ngon ngọt, ve vãn. Khi được Kính Tâm yêu cầu cho biết tên tuổi để ghi vào lòng sớ, Thị Mầu đã cố tình khai thừa thông tin về bản thân. Nàng liên tục nhắc về việc mình chưa có chồng. Đồng thời, thể hiện mong muốn kết đôi.

Niềm mong ước giao duyên của Mầu còn được bộc lộ qua câu nói:

"Này thầy tiểu ơi!

Thầy như táo rụng sân đình

Em như gái rở, đi rình của chua."

Táo ở sân đình thường chín và rụng sau mùa xuân. Vì không ai chăm sóc lại già cỗi nên vừa chua vừa chát. Còn cái rở là gái có mang, lúc nào cũng thèm ăn của chua, thức lạ. Mầu ví mình như gái rở còn chú tiểu như táo rụng sân đình nhằm bày tỏ mong muốn được sánh đôi cùng chú tiểu. Mầu lên chùa bái lễ nhưng chẳng thèm để ý đến thần Phật, chỉ chăm chăm vào trêu ghẹo chú tiểu. Nghe nhà mất bò, Mầu chanh chua đáp lại "Nhà tao còn ối trâu!". Đối đáp với những lời trách móc, phê phán, Mầu vẫn tự nhận mình là người chín chắn nhất trong nhà "Nhà tao có chín chị em, chỉ có mình tao là chín chắn nhất đấy!".

Không dừng ở những lời ngon ngọt, Thị Mầu còn cố tình trêu ghẹo chú tiểu thông qua lời hát:

"Song đứng trước cửa chùa

Tôi vào tôi gọi, thầy tiểu chẳng thưa, tôi buồn

Ấy mấy thầy tiểu ơi!

Một cành tre, năm bảy cành tre

Phải duyên thời lấy, chớ nghe họ hàng

[...] Ấy mấy thầy tiểu ơi!

Trúc xinh trúc mọc sân đình

Em xinh em đứng một mình chẳng xinh!"

Trong đoạn này, Mầu dùng rất nhiều hình ảnh trong ca dao dân ca như "cành tre", "mẫu đơn", "nhà thờ", "thiếp", "chàng", "cơm hàng có canh", "trúc mọc đầu đình" vừa là để bộc lộ tình cảm vừa là tán tỉnh Kính Tâm. Đặc biệt, đoạn hát còn cho thấy được quan niệm về tình yêu của Thị Mầu. Tình yêu trong suy nghĩ của nàng là sự tự do, thoải mái, vượt lên mọi rào cản của xã hội. Thị Mầu không hề quan tâm đến định kiến mà chỉ tập trung vào cảm xúc cá nhân "Phải duyên thời lấy, chớ nghe họ hàng". Mầu "muốn cho có thiếp có chàng/ Ba sáu mười tám, cơm hàng có canh". Mầu sẽ cảm thấy mình bớt xinh nếu như không có đôi có cặp "Em xinh em đứng một mình chẳng xinh!". Thậm chí, Mầu còn táo bạo tới mức muốn "lấy hơi của thầy tiểu", nói cho mọi người nghe về kế hoạch tiếp theo của mình: "Tôi tìm chỗ nấp, thế nào tôi cũng nắm tận tay chú tiểu thì tôi mới nghe!".

Càng về cuối lớp chèo, mức độ trong lời nói của Mầu càng được gia tăng. Đỉnh điểm là sự sỗ sàng, bỗ bã trước chốn cửa chùa "Bỏ mô Phật đi!". Lúc này, Mầu hoàn toàn không còn có ý niệm gì về việc bái lễ nữa mà chỉ tập trung vào chú tiểu. Câu nói ấy đã cho thấy sự thất lễ, thiếu tôn trọng với những tăng ni trong chùa. Làm mọi cách mà Kính Tâm không để ý, tâm trạng của Thị Mầu không còn vui tươi, hồ hởi như khi mới vào chùa mà trở nên rầu rĩ, man mác buồn:

"Muốn rằng cây cải cho xanh

Thài lài, rau dệu tám thành bờ tre

Lắng tai tôi nói cho mà nghe

Tri âm chẳng tỏ tri âm

Để tôi thương vụng nhớ thầm sầu riêng!"

Ngoài lời nói, tính cách của nhân vật còn được bộc lộ qua hành động. Vượt qua mọi khuôn phép, chuẩn mực, Thị Mầu có những cử chỉ mạnh bạo, bất chấp. Đó là xông ra nắm tay, nhận quét sân thay Tiểu Kính. Có thể nói, mọi ngôn ngữ, hành động của Thị Mầu đều cho ta thấy được sự lẳng lơ, phóng khoáng trong con người thị.

Đối lập với đào lẳng là nhân vật Thị Mầu, đào chính - Kính Tâm lại mang trong mình những vẻ đẹp, phẩm chất đáng quý. Khác với Thị Mầu, Thị Kính sinh ra trong một gia đình nông dân, sau được gả vào gia đình khá giả. Do hiểu lầm, nàng phải bỏ nhà ra đi, cắt tóc giả trai xin vào tu hành ở chùa Vân. Mặc dù ẩn mình dưới thân phận của một chú tiểu nhưng Kính Tâm vẫn toát lên sự trang nghiêm. Qua lời nhận xét, ngợi ca của Thị Mầu, ta có thể hình dung ra được nét đẹp đoan trang, thanh khiết ở Kính Tâm.

Trước những lời tán tỉnh và hành động sỗ sàng của Thị Mầu, Kính Tâm luôn giữ thái độ, lời nói, cử chỉ mực thước:

"Khấn nguyện thập phương

Kính trình Tam Bảo

Lòng người có đạo

Đem của cúng dàng

[...] A di đà Phật! Tôi đã đèn nhang xong, mời cô vào lễ Phật."

Đây quả là ngôn ngữ của một bậc chân tu. Từng câu chữ đều tuân theo quy tắc, giáo lí nhà Phật. Mỗi lần nghe Thị Mầu nói, Kính Tâm đều nhẹ nhàng niệm "Nam mô A Di Đà Phật!" như một cách từ chối. Chứng kiến sự mù quáng của Thị Mầu, Kính Tâm bày tỏ nỗi niềm trong lời độc thoại:

"Ngẫm oan trái nhiều phen muốn khóc

Thấy nhân duyên nghĩ lại nực cười

Hẳn vô tình thế mới trêu ngươi

Vì hữu ý nên rằng hoảng mắt

Chứ có biết đâu mình cũng chỉ là..."

Đây là những lời đúc kết, suy ngẫm của một con người đã trải qua không ít đau khổ, truân chuyên. Đi qua nhiều chuyện trên đời tới mức phải cắt tóc đi tu, Kính Tâm thấy nực cười trước mối nhân duyên ngang trái. Có những sự vô tình khiến con người rơi vào cảnh trớ trêu. Thật giống với tình cảnh của Thị Mầu lúc này. Vì Thị Mầu có tình ý nên mới nhìn nhầm, chứ có biết đâu Kính Tâm cũng chỉ là gái giả trai. Lúc Thị Mầu xông ra nắm tay, Kính Tâm chỉ nhẹ nhàng nói: "Cô buông ra để tôi quét chùa kẻo sư phụ người quở chết!". Có những lúc vì quá hoảng sợ trước sự tấn công đầy táo bạo của Thị Mầu, Kính Tâm phải bỏ chạy, tìm cách từ chối. Đây là biểu hiện của một con người đường hoàng, ngay thẳng.

Có thể nói, Thị Mầu đại diện cho những người phụ nữ nổi loạn còn Kính Tâm lại tượng trưng cho người phụ nữ đức hạnh trong xã hội phong kiến. Qua đoạn trích, tác giả dân gian muốn ca ngợi những người phụ nữ trung trinh và phê phán những người lẳng lơ, phóng túng. Để làm nổi bật sự mâu thuẫn, đối lập giữa hai nhân vật, tác giả đã tập trung khắc họa thông qua lời nói, hành động. Đồng thời, sử dụng các biện pháp tu từ độc đáo như so sánh "Thầy như táo rụng sân đình/ Em như gái rở, đi rình của chùa", điệp ngữ "Ấy mấy thầy tiểu ơi!", "chưa chồng đấy" và chất liệu ca dao, dân ca truyền thống.

Đoạn trích "Thị Mầu lên chùa" đã thể hiện cách nhìn nhận của tác giả dân gian về những người phụ nữ trong xã hội xưa. Văn bản "Thị Mầu lên chùa" nói riêng và vở chèo "Quan Âm Thị Kính" nói chung sẽ mãi lưu dấu trong lòng người Việt Nam bởi những giá trị nhân văn, ý nghĩa.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 3

Có bao giờ chúng ta tự hỏi, điều gì đã làm nên một cuộc sống đầy màu sắc như ngày hôm nay? Có phải là những giai điệu du dương êm tai giúp ta thư giãn sau ngày dài mệt mỏi. Hay những con chữ nối dài trên cuốn sách mà ta hay đọc…. đã bồi dưỡng nên đời sống tinh thần phong phú của con người. Nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng, được sinh ra là để con người giãi bày tâm tư, nhìn nhận về cuộc đời, từ đó rút ra những bài học chiêm nghiệm cho bản thân. Là một hình thức nghệ thuật độc đáo và lâu đời, Chèo không mấy xa lạ với chúng ta. Chèo bắt buồn từ kho tàng văn hóa nghệ thuật dân gian, lấy âm nhạc làm nền, ngôn từ ví von cùng cách diễn tả trực tiếp, đa dạng mà Chèo được coi là loại hình sân khấu của hội hè đặc sắc. Có một vở chèo kinh điển mà cho đến ngày nay chiều sâu tư tưởng và câu hỏi mà vở chèo đặt ra là vấn đề mà mọi thời đại đều hướng đến. Đó là vở chèo Quan âm thị kính. Đoạn trích Thị mầu lên chùa sẽ cho ta hiểu hơn về xã hội, về con người lúc bấy giờ.

Lễ chùa cúng vái có lẽ là một nét đẹp trong phong tục của người Việt, là truyền thống mà mọi nhà đều gìn giữ. Và thị mầu cũng lễ chùa để khấn vái. Được biết đến là một cô gái lẳng lơ, hình ảnh Thị Mầu lên gợi cho ta ấn tượng về một cô gái xinh đẹp, lả lướt có phần lẳng lơ, thiếu sự thành tâm, nghiêm túc nơi cửa chùa. Thị Mầu lên chùa khác với lệ thường là: Người ta lên chùa vào mười tư, rằm; còn Thị Mầu lên chùa mười ba.

Bởi vì ngay từ đầu Thị Mầu đã được xây dụng là người con gái lẳng lơ, không phải là người con gái theo quan niệm “tam tòng tứ đức” của thời xưa vậy nên, qua lời đề thì những cái dở, cái xấu của Mầu được bộc lộ rõ ràng hơn. Cái dở đó chỉ duy nhất là sự mù quáng, mà đã yêu đương say đắm và dữ dội đến như thế, thì có mù quáng cũng là dễ hiểu, do đó dễ thông cảm, và hơn nữa, dễ thương mà thôi. Cái mù quáng của Thị Mầu là ở chỗ cô không nhận biết – đối tượng của mình… Thầy Tiểu mà cô mê thực ra là Thị Kính giả trai. Sự mù quáng của Thị Mầu cùng với cơn yêu đương. Hành động của Thị Mầu như là xông ra nắm tay chú tiểu, với những lời nói của người lẳng lơ, thấy chú tiểu đẹp thì mê, mà mê thì ghẹo, mà ghẹo thì ghẹo tới nơi tới chốn. Những ngôn ngữ, hành động của Thị Mầu khi bày tỏ tình cảm với chú tiểu: khi gặp Mầu đã khen “đẹp như sao băng”, đôi mắt sắc như dao bổ cau liếc đi, liếc lại, đôi môi đỏ mọng lúc nào cũng cười nở như hoa và nhất là lời bóng gió, ẩn ý đầy chất dân gian để “đánh” đi những lượng tin cần thiết mà da diết về phía chú tiểu, táo bạo hơn nữa, lời nói chưa đủ làm Tiểu Kính rung động, Thị Mầu tiến tới hành động: đợi cơ hội Tiểu Kính ra và nắm tay Tiểu Kính, đòi quét chùa thay Tiểu Kính, lại còn mời mọc. Ta thấy sự táo bạo, mãnh liệt, quyết tâm; không e thẹn, do dự, ngại ngùng.

Trong lời giới thiệu với chú tiểu, Thị Mầu đặc biệt nhấn mạnh thông tin “chưa chồng”

“Tuổi vừa đôi tám, chưa chồng đấy thầy tiểu ơi!

Chưa chồng đây nhá!”

Đi lễ chùa nhưng có lẽ Thị Mầu đã tìm thấy thứ thu hút mình ngay từ cái nhìn đầu tiên, không quan tâm đến việc vào lễ Phật.

Thị mầu ghẹo tiểu được diễn tả bằng chính hai điệu hát “Cấm giá” và “Bình thảo”. “Cấm giá” vì Thị Mầu mới ve vãn nên câu thơ còn e ấp tế nhị:

“Tôi lên chùa thấy tiểu mười ba

Thấy sư mười bốn vãi già mười lăm

Tôi muốn cho một tháng đôi rằm”

“Bình thảo” khi mà sự ve vãn bên ngoài không có kết quả, khi mà Thị Mầu đã bốc lửa, Thị Mầu muốn đốt cháy với chú tiểu thì lời ca trong điệu hát không còn ngọt ngào:

“Người đâu ở chùa này

Cổ cao ba ngấn, lông mày nét ngang

Ấy mấy thầy tiểu ơi”

“Thầy như táo rụng sân đình

Em như gái rở, đi rình của chua

Phải nói rằng phép so sánh ở đoạn này thật độc đáo đến lạ, Lối nói ví von so sánh thể hiện khát khao yêu đương của Thị Mầu. “Thầy như táo rụng sân đình / Em như gái rở, đi rình của chua”. Cây táo mọc ở sân đình thường cao, sau mùa xuân chín rụng. Vì ít được chăm sóc lại già cỗi nên táo vừa chua, vừa chát. Còn người phụ nữ nghén, người đời gọi là gái rở, thường thèm của chua, thèm đến xót lòng. Người đàn bà ăn dở mà gặp quả táo, hơn nữa lại là rụng mà rụng ở sân đình thì nỗi khát khao thèm muốn càng tăng thêm gấp bội. Nhặt quả táo lên chắc người con gái ăn dở ấy phải nhai nuốt ngấu nghiến. Việc Thị Mầu ví mình như gái rở, ví tiểu Kính như táo rụng sân đình thì hình ảnh vừa thật vừa rõ nét mà vừa dễ hiểu cho người xem. Những câu hát trong phần này tập trung thể hiện nỗi lòng, khát khao hạnh phúc của Thị Mầu nhưng lại bị chú tiểu ngó lơ.

Những lời đế ấy không chỉ giúp Mầu thể hiện rõ bản thân của mình mà còn khiến giá trị của những yếu tố trong vở chèo dân gian là cách dùng gậy ông lại đập lưng ông mà văn học dân gian rất thiện nghệ để phê phán, hơn nữa, bóc trần cái đạo đức giả của đạo đức phong kiến. Đối diện với những lời mời mọc đầy mật ngọt của Thị Mầu thì Thị kính giữ khoảng cách, tìm cách từ chối, lẩn tránh, lúc nào cũng tụng kinh “Niệm Nam mô A Di Đà Phật!”. Bên cạnh nét giai điệu phóng túng, du dương là nét nhạc trầm lắng cùng với tiếng gõ mõ tụng kinh đều đều. Hai thái cực âm nhạc đối nhau, hai tâm trạng khác nhau, hai nỗi niềm khác nhau tạo nên một màn trò độc đáo.

Hai người con gái, hai hoàn cảnh, hai tính cách, hai số phận, hai cách lựa chọn… nhưng đều chịu sự trói buộc của lễ giáo phong kiến… Là một người phụ nữ với nhiều phẩm chất tốt đẹp, đáng ra Thị Kính phải có một cuộc sống êm ấm, hạnh phúc và vui vẻ, thế nhưng người phụ nữ ấy lại có một số phận đầy đau khổ và bất hạnh. Vì muốn cắt cái râu mọc người cho chồng, Thiện Sĩ tỉnh giấc khi chưa hiểu rõ ngọn ngành đã hét lớn, cho rằng Thị Kính muốn giết mình. Trước sự việc ấy, Sùng bà – mẹ của Thiện Sĩ đã dùng những lời lẽ cay độc, tàn nhẫn để mắng chửi, sỉ nhục và thậm chí còn đẩy ngã Thị Kính. Tuy nhiên, trước những lời nói và hành động của mẹ chồng, Thị Kính vẫn rất hòa nhã, nàng phân bua, hết lần này đến lần khác kêu oan nhưng tất cả đều trở nên vô nghĩa. Thị Kính bị đuổi ra khỏi nhà với nỗi oan khuất không thể lí giải còn cha của nàng thì bị đẩy ngã. Chắc hẳn sẽ chẳng có nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau của Thị Kính lúc này – hôn nhân, gia đình tan vỡ, mất lòng tin ở chính những người thân trong gia đình và hơn thế nữa đó chính là việc nàng đã phải chứng kiến cảnh cha mình bị làm nhục. Tận cùng của nỗi đau và sự bất lực và có lẽ cũng không còn sự lựa chọn nào khác, Thị Kính quyết định ra đi. Trước khi từ giã tổ ấm của mình, nàng vẫn không quên ngoái đầu nhìn lại thúng khâu, chiếc kỉ, thúng sách… – những kỉ vật của một thời hạnh phúc, ấm êm nhưng nó lại cũng chính là nhân chứng cho nỗi oan ức của nàng. Ngoái nhìn lại tất cả với một nỗi đau đớn, xót xa và cả sự luyến tiếc. Rời khỏi nhà, nàng quyết định nương nhờ nơi cửa chùa. Sự lựa chọn ấy của Thị Kính như một lẽ tất yếu, bởi lẽ nàng đã bị đuổi khỏi nhà chồng, càng không thể trở về nhà cha mẹ đẻ bởi đó là điều lễ giáo phong kiến không cho phép. Nàng giả trai đi tu, nương nhờ cửa Phật với mong mỏi sẽ có được cuộc sống yên bình và nơi thanh tịnh ấy sẽ chứng minh cho sự trong sạch của nàng. Nhưng đồng thời, sự lựa chọn ấy của nàng cũng cho thấy sự sự bế tắc của nàng nói riêng, của người phụ nữ trong xã hội cũ nói chung bởi đấy là sự lựa chọn thụ động trước sự nghiệt ngã, xô đẩy của hoàn cảnh.

Tiếng gọi “thầy tiểu ơi” lặp đi lặp lại nhiều lần đã bộc lộ nỗi lòng say mê, yêu thương tha thiết của Thị Mầu. Mầu khao khát được yêu, được đáp lại tình yêu chân thành, Mầu dám phơi bày ruột gan tình cảm của mình ra trước mặt mọi người, dám thổ lộ, dám tấn công. Em ấn tượng nhất vời tỏ tình của Thị Mầu là:

“Một cành tre, năm bảy cành tre

Phải duyên thời lấy, chớ nghe họ hàng

Ấy mấy thầy tiểu ơi!…

Mẫu đơn giồng cạnh nhà thờ

Đôi ta chỉ quyết đợi chờ lấy nhau”

Bởi lời tỏ tình ấy da diết làm sao, nó chứa chan mong ước về tự do yêu đương, tự do lựa chọn hôn nhân. Dám yêu, dám lên tiếng vì tình yêu – giữa xã hội phong kiến chỉ duy nhất một Thị Mầu. Một thì Mầu khác biệt với Thị Kính . Thị kính nhẫn nhịn, thị Kính chịu đựng bao nhiêu thì thị Mầu lại bùng nổ bấy nhiều. Thị Mầu dám cất lên tiếng nói nữ quyền để lật đổ thành trì lễ giáo cũ kĩ đã trở thành giáo điều, đạp đổ những lệ làng, những đạo đức giả, những quan niệm cổ hủ chà đạp lên thân phận và tước đoạt hạnh phúc con người. Trong dòng nghĩ suy qua lời hát ghẹo của Thị Mầu đã ẩn chứa khát khao chung tình – khao khát chính đáng trong tình yêu. Nếu trong ca dao Việt Nam:

“Trúc xinh trúc mọc đầu đinh

Em xinh em đứng một mình cũng xinh.”

So sánh hình dáng cây trúc với người phụ nữ Việt Nam trẻ trung, mong manh và xinh đẹp cho dù đứng ở đâu, dù ở góc độ nào vẫn xinh. Trong vở chèo Thị Mầu lên chùa

“Trúc xinh trúc mọc sân đình

Em xinh em đứng một mình chẳng xinh.”

Ở trong câu ca dao người phụ nữ đứng một mình, dù đứng ở đâu, góc độ nào vẫn xinh; còn trong vở chèo Thị Mầu thì nó được biến tấu đi, nhằm ghẹo chú tiểu, ẩn ý người phụ nữ xinh đẹp cần phải có đôi có cặp mới xinh, còn đứng một mình sẽ không xinh.

Quen thói trăng hoa, Thị Mầu bèn tư thông với một người đầy tớ trong nhà, không ngờ thị mang thai và bị làng phạt vạ. Thị Mầu bèn vu vạ cho Kính Tâm ăn nằm với thị. Vì thế Kính Tâm bị làng đòi đến tra khảo, không biết biện bạch ra sao để gỡ mối oan này.

Thị Mầu sanh con trai, đem đứa bé bỏ trước cổng chùa. Động lòng từ bi, Kính Tâm ra ẵm lấy đứa bé và chăm lo nuôi nấng hết lòng. Ngày ngày, Kính Tâm phải bế đứa bé đi xin sữa khắp đầu làng cuối xóm trong sự cười chê của thế gian. Ba năm sau, Kính Tâm yếu hẳn đi, trước khi mất, viết một lá thư dặn đứa bé giao lại cho cha mẹ mình. Đứa bé vội lên chùa trên báo cho sư cụ. Lúc đó, mới hay Kính Tâm là đàn bà. Khi lá thư của nàng về đến quê thì mọi người biết nàng không phải là gái giết chồng. Nỗi oan tình của Thị Kính từ đó được tỏ, nhưng vẫn còn đọng lại một điều gì đó quá nặng nề với người đời. Cần phải nhận thấy rằng, việc Kính Tâm nhận cái thai của Thị Mầu cũng có nhiều nguyên nhân ẩn sâu bên trong. Là một người phụ nữ, Kính Tâm nhận thấy được cuộc sống và tình cảm của Thị Mầu có những uẩn khúc riêng. Việc “không chồng mà chửa” của Thị Mầu (người phụ nữ) đối với đạo đức nghiệt ngã của xã hội thời bấy giờ là một tội trạng quá cỡ. Hình phạt có thể là gọt tóc bôi vôi rồi thả bè trôi sông. Vì vậy chúng ta có thể hiểu thêm, việc Thị Mầu đổ tội cho Kính Tâm không đơn thuần chỉ là hành động vu oan giá họa cho kẻ tu hành mà đó thực sự là kêu cứu lòng từ bi cứu khổ cứu nạn của phật. Và đây là điều cao cả chỉ có ở Kính Tâm – một người xuất gia, lại là nữ giới, sự kết tinh của từ bi, trí tuệ và tư chất hai ấy chính là lí do để Kính Tâm chịu oan để Thị Mầu bớt khổ.

Như thể “nhẫn vô sanh nhẫn” ở đây hoàn toàn đâu phải là thái độ phản kháng tiêu cực và thụ động. Nhẫn ở đây là nhẫn nhục hiền hòa, là nhẫn điều khó nhẫn, là hy sinh chính mình, chịu oan chịu khổ thay người khi cuộc đời đang còn tràn đầy bất công nghiệt ngã.

Đối lập hoàn toàn với Thị Kính là Thị Mầu, Thị Mầu lẳng lơ, sàm sỡ, táo bạo. Thị Mầu đáng giận, đáng trách. Vì Thị Mầu mà Thị Kính bị oan, phải nuôi con trong chốn thiền môn. Từ chuyện tích này, dân gian có thành ngữ “oan Thị Kính” để so sánh với những nỗi oan khuất cùng cực mà không sao giãi bày được. Từ thành ngữ nói trên, đã hình thành một thành ngữ phái sinh là “oan Thị Mầu” để nói đến việc đã rõ ràng mười mươi là do mình gây ra nhưng vẫn cứ kêu oan, như Thị Màu bị dân làng bắt vạ vì không chồng mà chửa mà vẫn cho rằng mình… oan! Thực ra, Thị Mầu đáng thương hơn đáng trách, đáng giận, có khi còn quá xót xa, thông cảm cho nhân vật này. Bởi vì người phụ nữ có quyền yêu nhưng không được yêu, có quyền được làm mẹ nhưng lạ không thể kàm mẹ. Thị Mầu yêu say đắm Kính Tâm nhưng không được đáp trả, nàng vốn có tính lẵng lơ nên đã tư thông với tên người hầu để phải chửa. Nàng chửa, rồi đổ vạ cho Kính Tâm khiến cho Kính Tâm phải chịu oan. Nhưng rồi tới khi sinh con cũng không được cha cho nuôi, bắt đem đứa con ấy đến chùa. Xót xa thay! Tình máu mủ đâu có thể nói bỏ là bỏ được. Chín tháng mười ngày mang nặng đẻ đau rồi phải mang đứa con mình ra trước cổng chùa, để phó mặc nó sống sao thì sống, ai mà không xót xa, thương cảm cho được. Như vậy, chẳng phải Thị Màu đã trở thành một kẻ đáng thương rồi sao?

Chiếu chèo sân đình tái hiện lại một Thị Mầu thực dám sống, dám yêu và dám làm những điều chống lại xiềng xích của chế độ cũ – chế độ không cho người phụ nữ được thể hiện mình, chôn vùi cuộc đời họ bằng nhiều hình thức. Xét cho cũng, dù Thị Mầu là con nhà Phú ông, là người có nhiều tính xấu nhưng số phận cũng gống như Thị Kính và những người phụ nữ khác, số phận đều bế tắc, không có lối thoát!

Nhắc đến hình tượng nhân vật Thị Mầu, chúng ta cảm thấy động lòng khi đọc lại bài thơ “Thị Mầu” của nhà thơ Anh Ngọc:

“…Những xiềng xích phết màu sơn đạo đức

Mấy trăm năm không khóa nổi Thị Mầu,

Những cánh màn đã khép lại đàng sau

Táo vẫn rụng sân đình không ai nhặt,

Bao Thị Mầu trở về với đời thực

Vị táo còn chua mãi ở đầu môi.”

Thị Mầu là người con gái có cá tính riêng, dám vượt qua khuôn khổ vốn có của Nho Giáo để bày tỏ và thể hiện mình, Thị Mầu như đại diện cho bao nỗi khát vọng của người phụ nữ xưa. Tuy những hành động của Mầu trong chùa là điều không nên làm nhưng bởi sự hối thúc, khao khát của tình yêu mà lí trí bị lu mờ.

Nhân vật Thị Mầu trong chèo cổ biểu hiện cho một phẩm chất khác của người phụ nữ Việt Nam đó là khát khao yêu đương. Đây là quyền cơ bản của người phụ nữ nói riêng và con người nói chung. Khi lớn lên phải được tự do tìm hiểu, yêu đương và phải lấy người mình yêu. Nhưng đối lập với quyền ấy trong xã hội phong kiến là một lớp sơn đạo đức giả tạo của chế độ hà khắc để trói buộc bao người phụ nữ phải tuân theo “tam tòng”, “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” chứ không được lựa chọn tình yêu và hạnh phúc của riêng mình. Cô ý thức tự do trong tình yêu bộc lộ ở lời nhủ mình và khuyên chị em chớ nghe họ hàng. Thị Mầu là con người của nghệ thuật.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 4

Hồ Xuân Hương người con gái đã hạ mình xuống lắng nghe tiếng lòng của thời đại trái gió trở trời, để rồi động lòng xót thương biết bao cho thân phận người nữ nhi đẹp đẽ như bồ công anh, mà cũng tan biến nhanh dù phu bạc mệnh, để rồi từ ấy bà đã viết: “Thân em vừa trắng lại vừa tròn/ Bảy nổi ba chìm với nước non”. Trong thời đại ngự trị của xã hội phong kiến đầy rẫy những bất công, nơi nhân quyền được xem là rẻ rách, không bằng một đồng xu, thì thân phận nữ quyền cũng không đáng bằng cắc bạc. Dù “ tài hoa bạc mệnh “ như vậy, nhưng người phụ nữ xưa vẫn làm tròn bổn phận “ công dung ngôn hạnh” của mình, chính vì thế người ta luôn nhớ tới hình ảnh người phụ nữ ấy qua nét đẹp thướt tha dịu dàng,và có thể ví thành “ Bàn bàn nhập họa “,“Băng thanh ngọc khiết “ tức là vừa đẹp như tranh vẽ vừa thuần khiết trong sáng như băng. Nhưng không thể đánh đồng tất cả bởi vì làm quan còn có người tốt kẻ tham, làm vật còn có giống cái giống đực, thì làm người mấy ai được như bụt trong truyện, như cô tiên trên trời, và người phụ nữ cũng vậy, ngoài cái vẻ đẹp ở thể xác và tâm hồn như nhân vật nàng Thị Kính thì người ta còn nhắc về những cô gái đi trái lại với “ quan điểm về cái đẹp “ đó là lẳng lơ, buông thả mình, thể hiện qua nhân vật Thị Mầu. Tất cả những tiêu biểu nhất đã được khắc họa qua đoạn trích “ Thị Mầu Lên chùa “ trích “ Quan âm Thị Kính”

“ này chị em ơi

….

Chính chuyên cũng chẳng son để thờ”

Đoạn trích “ Thị Mầu lên chùa “ trích trong “Quan Âm Thị Kính “ được lưu truyền theo nhiều hình thức khác nhau đa dạng và phong phú về thể loại dựa trên một nội dung như hát chèo, cải lương, kịch, thơ và văn xuôi. Đến ngày nay các nhà khảo cổ nghiên cứu văn học vẫn chưa tìm được thi sĩ nào đã sáng tác nên tác phẩm ấy, chỉ biết bảng in đầu tiên bằng chữ quốc ngữ do Nguyễn Văn Vĩnh ấn hành vào năm 1911. Sau này có nhiều dị bản khác được tìm thấy, hay người ta còn phát triển nó trở thành một vỡ diễn chèo để biểu diễn trên sân khấu và phân bố rộng rãi khắp mọi nơi. Nói về 4 chữ nhan đề “ Quan âm “ thì theo nghĩa cứu đời tức là một vị bồ tác coi nghe tiếng đời kêu tên mình mà cứu cho, là một người tâm sáng phúc hậu, nhìn thấy được nổi thống khổ của nhân loại không kiềm được mà ra tay giúp đỡ, phù hộ, đây cũng là vị bồ tát trong phật pháp, được người đời ca tụng, thờ phượng và biết ơn. Kề bên hai chữ Quan Âm chính là “ Thị Kính “ trong đó từ Thị tức để phân biệt khác với lối đặt tên của người đàn ông. Trong một số quan niệm xa xưa người ta còn cho rằng chữ Thị trong tên tức là để chỉ nữ nhi yếu mền,không làm ra trò trống gì. Đồng thời họ coi chữ Thị như một cách khinh mạc, miệt thị, phân biệt để giơ cao cái quan niệm“ Trọng quyền nam khinh thế nữ “ cổ hữu, ngốc nghếch của mình. Và song đó “ kính “ có nghĩa là giữ gìn nghiêm cẩn, không phóng túng buông lung, luôn phải giữ gìn cái tâm trong sạch, phúc khí ở đời. Làm tròn được chữ Kính chính là tiến được nữa đường vào đạo vậy .Khi bà Thị Kính đến Chùa Vân mà sư phụ đặt cho là Kính Tâm, cũng một ý ấy vậy.

Qua “ Quan âm Thị kính “ đức khí phúc hậu, cốt đức nhẫn nhịn đáng nể phục của nàng Thị Kính được thể hiện rõ nhất qua đoạn trích” Thị Mầu lên chùa “.Trước cuộc gặp gỡ đầy bi oai nành đã mang cái oan nghiệt ngã được gọi là “ Oan Thị Kính “ đúng thật là:

“ phận người con gái chỉ đẹp nhất lúc chưa chồng… “

Nàng Thị kính một người con gái vừa tài sắc vừa nết na, nàng được gả cho một thư sinh tên Thiện Sỹ con nhà họ Sùng. Hai vợ chồng ăn ở với nhau rất hòa thuận. Một hôm chồng ngồi đọc sách vợ ngồi khâu bên cạnh,lúc sau vì mệt chàng tựa vào bên ngủ thiếp đi. Nàng nhìn thấy trên cầm chồng có một sợi râu mọc ngược, sẵn dao trên tay nàng toan cắt sợi râu đi. Bổng chàng giật mình tỉnh dậy, tưởng vợ có ý định hại mình nên bèn hô tri lên, ba mẹ chồng đến một mực đổ lỗi cho nàng có tình ý giết chồng, rồi kêu Mãng Ông đến trả lại con gái. Sau khi bị oan không tài nào có thể xóa bỏ hiềm ác trông mắt người khác còn mang tiếng “ Tình Lý gian ngay “ nổi thống khổ không biết kể cùng ai, nàng bèn quyết tâm đi tu, trước là báo đáp ơn nghĩa sâu nặng của cha mẹ, sau là giải tỏa phần nào nổi oan khiêm. Đang trong đêm, nàng cắt tóc giả thành nam nhân và trốn khỏi nhà. Một lần nữa, nàng lại mắc vào cái oan bị cho là đã bỏ nhà theo trai. Nhưng nàng vào chùa là để tìm khoảng bình yên trong lòng, nàng muốn tránh những nhiễm khích, mưu toan, chật vật, khốn khó của đời với phận nữ nhi. Vậy mà cớ sự nào có bao giờ được như ý.

Vào Chùa cũng là nơi nàng gặp người con gái Thị Mầu với những tính cách đi ngược lại với quan niệm về người phụ nữ xưa nay đó là làm con gái phải đi nhẹ nói khẽ, lễ phép, lịch sự, nhu mì là ấn tượng đầu tiên người ta đánh giá về mình. Hơn nữa chính là biết “ cầm kỳ thi họa “ và phải “ tề gia nội trợ “. Bởi vậy, ngay cái nhìn đầu tiên qua lời nói, cách ăn mặc, phép hành xử ta cũng có thể thấy được sự đối lập giữa hai nhân vật Thị Mầu và Thị Kính.

“ này chị em ơi

…

Bạch nhà sư trong ấy, cho chú tiểu ra nhận lễ, cho tôi còn về nào”

Giữa một không gian yên tĩnh, linh thiêng, thanh tịnh của nhà chùa, bỗng bị phá tan bởi sự náo loạn trong ngồn ngộp sắc màu “ vẽ đẹp phàm tục” của Thị Mầu, những tà áo dài cánh sen cùng yếm thắm, chiếc khăn xanh rực rỡ tung bay uốn lượn theo những vòng múa cuồng nhiệt, thể hiện cho sự khát khao tình yêu mãnh liệt, đam mê cháy bỏng, trong thời khắc căng tràn sức sống của Thị Mầu. Nhưng cũng kèm theo đó là những tiếng hò chẳng mấy giữ phép tắc khi ở nơi chùa Linh Thiêng, nơi được cho là yên tịnh, nhẹ nhàng như thế này không phù hợp với sự năng động, xốc xáo của nàng “.

Trái ngược với Thị Mầu, Kính Tâm như người con đã quy y vào cửa phật, nàng lễ phép trong lời nói, trước môi hở ra lời đều “ A Di Đà Phật “ chính nàng sống như Phật ở trong mình thể hiện lên đây là con người “ có tâm đức hiền lành, tin vào phật pháp, tin vào nhân quả trong đời “ bởi vì thế nên không ham mê vật chất phàm trần, nàng ăn mặc giản dị với trang phục nâu sồng, dáng vẻ bình lặng vô vị, nàng nương cửa Phật “ nhất tâm thiền định “ rũ bỏ mọi ảo vọng của cuộc sống trầm luân.

Hai nhân vật mang hai hình tượng đối lập không chỉ được xếp cạnh nhau mà còn đan xen vào nhau, có chỗ đan xen vào nhau thật là tài tình thủ pháp, bộc lộ được tính cách giữa hiền đức nhu mì của Thị Kính và Sự lơ lẳng,buông thả trong con người Thị Mầu

Cuộc gặp gỡ của hai người không chỉ là một cuộc đối thoại mà còn là sự nảy nở tình duyên từ một phía của Thị Mầu, cũng là nghiệp duyên oan ức của Thị Kính. Từ đây con người của Mầu càng được bộc lộ rõ nét. Khi Thị Mầu được Kính Tâm hỏi tên “ Cô cho biết tên để tôi vào lòng sớ “thì Thị Mầu lại kể hơn cả cái tên “ tên em ấy à “, “Là Thị Mầu, con gái phú ông …Chưa chồng đấy nhá “ ấy điều cũng đã nói lên được cô là người lẳng lơ thế nào, đến thấy thầy tu mà cũng muốn gạ gẩm, chẳng khác nào phạm vào giới nghiêm của Phật Pháp. Việc khoe khoang “ chưa chồng “ có phải Thị Mầu đang ngỏ ý muốn mở đường kết duyên với kính Tâm chăng. Đối lại Kính Tâm vẫn giữ được sự trang nghiêm, lòng luôn hướng về phật luôn lấy cái đúng và đức đi đầu, đáp lại theo lễ thường của một người quy y:

“ A Di Đà Phật

Khấn nguyện thập phương

Kinh trình tam bảo

Lòng người có đạo

Đem của cúng đàn

Một nén cũng biên

Một đồng cũng kể

Tuy vân bạc lễ

Dân kiến thành tâm

Phật Tổ giáng lâm

Quỷ thần soi xét”

Kính Tâm vẫn luôn thể hiện cô là một người con gái không chỉ đẹp nết, đẹp lẫn người, mà còn thấu hiểu phật pháp, vừa thông minh vừa lễ độ, Kính Tâm luôn ghi nhớ công đức, lễ nghĩa của người khác, không bàn đến vật nhỏ hay lớn đều xuất phát từ tâm thì đó cũng chính là ân phúc Chùa nhận được, cô còn cầu nguyện cho họ nhờ phật tổ chứng giám cả lòng thành. Bởi lẽ vì tâm hồn thanh cao đức độ như vậy nên dù cô có giả làm nam nhân khuôn mặt vẫn toát nên sắc đẹp khiến Thị Mầu rung động. Đúng như câu ông cha ta thường nói “ Tâm sinh tướng “ bên trong ra sao bên ngoài sẽ thể hiện như vậy.

Thị Mầu vẫn không tiếc lời phóng khoáng bộc lộ suy nghĩ một cách tự do, không biết suy xét lẽ tình, trước vẻ đẹp thu hút của Kính Tâm, Thị Mầu nghĩ gì nói đấy “ người đâu mà đẹp như sao băng ấy nhỉ”.Nghe thấy thế người bên cạnh bèn nhắc nhở cô “ ai lại đi khen chú tiểu thế cô Mầu ơi”. Lạ kỳ thay trên đời này ai lại đi bảo người tu hành thế chứ, lời nhắc nhở ấy chính là bảo Thị Mầu phải tiết chế lại, phải biết giữ lễ nghi đối với ranh giới giữa người thường và người quy y. Shakespeare đã từng nói “ cái đáng sợ nhất là căn bệnh không chịu lắng nghe, đó là một tệ nạn hết sức phổ biến “ Phải chăng cái căn bệnh đó đã ăn sâu vào cốt cách của Thị Mầu để nàng có thể phớt lờ lời khuyên bảo dễ dàng như vậy, Mầu còn tự tin đáp lại không xấu hổ, thẹn thùng mà còn pha chút đanh đá “ đẹp thì người ta khen chứ sao “ song đó Thị Mầu còn trêu đùa trọc ghẹo Kính Tâm, thỏa sức bộc lộ, giải bày tình yêu say đắm của mình bằng những câu hát giao duyên, đôi lúc lại cởi mở đến sổ sàng :

“Người đâu đến ở chùa này

– Cổ cao ba ngấn lông mày nét ngang

( ấy mấy thầy tiểu ơi )

-Thầy như táo rụng sân đình

Em như gái dỡ đi rình của chua

( Ấy mấy thầy Tiểu ơi )

– Cầu non tiện chũm lòng đào

Trầu tiêm cánh phượng thiếp trao cho chàng

( ấy mấy thầy tiểu ơi)

Những lời nói có cánh đó qua âm hưởng điệu hát chèo ví nhân gian đồng bắc bộ đã được chèo hóa thành lối nói lửng, đầy biểu cảm , nao nức và bùng lên trong điệu Cẩm giá và Bình Thảo, cũng một phần thể hiện tính lẳng lơ của Thị Mầu khi nàng hát “ cau non tiện chũm long đào “ hai tay người diễn như “ đôi gò bồng đảo “ một cách đầy gợi tình, khiêu khích. Tiếp đến “ trầu tiêm cánh phượng thiếp trao cho chàng “ hai tay người giơ lên cao và mở rộng ra như khoe cả thân thể đầy quyến rũ, táo bạo, như háo hức, mời trào và khát khao dâng hiến cho chàng. Từ đó ta có thể thấy quan niệm về tình yêu của Thị Mầu có thể nói như một trò đùa, không biết phân biệt sai trái khi dám gẹo tiểu nơi phật pháp.

Giai điệu của Thị Mầu mang đến đầy sắc ong bướm, sôi động thì giai điệu Thị Kính mang lại lại “ bình ổn, nhẹ nhàng “ trong suốt cả câu hát nói

“ Niệm nam mô A Di Đà Phật, tôi niệm Nam mô A Di Đà Phật “

Nàng nghiêm nghị trước Thị Mầu, không để những sắc dục phàm trần làm mờ mắt, một phần nữa bời lẽ nàng cũng là nữ nhi nên đôi phần không có hứng thú. Phần lớn hơn chính là nàng đã bước vào cửa phật, phải giữ lấy luật lệ làm đầu, ranh giới của thánh thiện và tội lỗi rất dễ mắt phải, nhất là qua xác thịt.

Trong lời thoại của hai nhân vật, ta thấy Thị Mầu là người nhiều lời thoại hơn Kính Tâm. Từ đó đã cho thấy, Kính Tâm là người ít nói, kiệm lời, nàng dường như không muốn tiếp xúc với thị Mầu. Còn Thị Mầu lại trái ngược lại, Thị nhiều chuyện, nói không có điểm dừng, vui vẻ khi đạt được mục đích của mình.

“ Đưa chổi đây em quét, rồi em nói chuyện này cho mà nghe “

Thị xốc xáo lẳng lơ, chạy đến dựt chổi trên tay Kính Tâm mục đích chỉ là muốn chạm tay với người. Nhưng đối lại chỉ là sự vô tình của Kính Tâm:

“ Mô Phật

Cô buông ra để tôi quét chùa kẻo sư phụ người lại quở chết “

Quan niệm về tình yêu đối với Thị Mầu rất đơn giản, chỉ cần thấy thích là có thể tiến tới. Nhất là nàng lại hám sắc, say mê cái đẹp thì hạnh phúc đơn giản chính là yêu cái đẹp, Nàng bỏ qua sự rào cản về lễ nghĩa, giáo lý, gia đình để có thể làm điều mình thích. Suy xét lại Thị Mầu cũng là người con gái mạnh mẽ, dám nghĩ dám làm, dám bộc lộ cái tôi nói lên quan điểm, nhận xét của mình. Tính cách của Thị như một làn gió mới cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong xã hội Phong Kiến.

Còn đối với Kính Tâm, người con gái bị gia đình chồng vu oan, một nổi oan nghiêm cả đời không thể rửa. Đối với nàng tình yêu nam nữ không còn quan trọng nữa, thay vào đó nàng đi yêu những nổi khổ đau của nhân loại hơn, nhất là những móc xích còng chặt thân phận người phụ nữ không có tiếng nói, không được giải bày tâm sự nổi thống khổ trong lòng, vì thế nàng đến với Phật.

Trong đoạn trích “ Thị Mầu Lên Chùa “ tiếng đế đã trực tiếp thể hiện quan điểm về Thị Mầu qua các câu:

“ Ai lại đi khen chú tiểu thế cô Mầu ơi “

“ Mầu ơi nhà mày có mấy chị em, có ai như mày không ? “

“Dơ lắm! Mầu ơi !”

“ sao lẳng lơ thế cô Mầu ơi “

Tiếng Đế đã phần nào chỉ trích, đánh giá Thị Mầu là người con gái lằng lơ, không biết phép tắc, không biết lễ nghĩa, gia giáo. Điều này không có gì bàn cãi, bởi nàng không phù hợp với vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ xưa.

Qua đoạn trích “ Thị Mầu lên chùa “ trích “ Quan Âm Thị Kính “ ta có thể khẳng định đinh ninh một lần nữa, văn bản này thuộc thể loại chèo. Bởi văn bản xoay quanh cách giáo dục sống, ứng xử giữa người với người theo đạo lý dân gian. Đều có hai nhân vật đào thương và đào lệch. Xong đó cấu trúc văn bản gồm nhiều màn và cảnh, mỗi cảnh lại đóng một vai trò khác nhau. Cả Trong lời thoại có bao gồm lời thoại của ba nhân vật và tiếng đế cùng ba hình thức: đối thoại, đọc thoại, và bàng thoại. Đồng thời, lời thoại của các nhân vật trong văn bản đều bao gồm cả múa và hát.

Nhà văn Nga Aimatôp có nhận định: “Tác phẩm văn học chân chính không kết thúc ở trang cuối cùng, không bao giờ hết khả năng kể chuyện” qua tác phẩm trên, tác giả muốn khẳng định vẻ đẹp truyền thống, đứt tính tốt đẹp của người con gái xưa qua nhân vật Thị Kính, nàng vừa đẹp nết lại đẹp người, lại có tấm lòng nhẫn nhịn, bao dung, chính chắn vô cùng, tuy cũng giống bao người phụ nữ khác “ hồng nhan nhưng bạc mệnh “, nhưng họ chưa bao giờ đánh mất sự thuần khiết, thanh cao trong mình. Nguyễn Du cũng vì thương xót cho nàng Tiểu Thanh, một người con gái tài sắc vẹn toàn song lại có cuộc đời lận đận và qua đời tuổi 18. Chính vì vậy, mà ông đã viết nên bài thơ “ Độc Tiểu Thanh Ký “ bằng những thương xót,tiếc nuối , đồng cảm , thấu hiểu và căm hờn nhất khi ông đọc được từ mãnh giấy nhật ký cháy nát vụn đã một nữa. Ông đã từng viết “ đau xót thay phận đàn bà, lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung “. Dù người phụ nữ xưa chịu nhiều khổ cực, bất hạnh, thân xác họ bị đời xé giằng ra từng mảnh. Nhưng những phẩm chất mà họ tạo ra và gìn giữ sẽ mãi còn nguyên vẹn. Song văn bản cũng lên án, phản ánh những người phụ nữ mưu mô, xảo quyệt, lơ như Thị Mầu. Đáng lẽ ra cái cốt yếu “ thân xác “ phải gìn giữ của người con gái là quan trọng, mà nàng lại hành động như muốn dâng hiến nó cho người khác một cách miễn phí, nàng làm theo cái mình thích nhưng lại không biết phân biệt điều thích đó là đúng hay sai. Để lại hậu quả đau lòng cho mình và người khác.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 5

Quan Âm Thị Kính là vở chèo cổ có sức sống lâu bền trong dân gian, vớ chèo trụ vững với thời gian là tác giả đã xây dựng thành công chân dung người phụ nữ với những tính cách trái ngược với xã hội phong kiến bấy giờ. Bởi vậy khi đọc hay xem vở chèo này: Có ý kiến cho rằng nhân vật Thị Mầu trong đoạn trích Thị Mầu lên chùa (Quan Âm Thị Kính) là người lẳng lơ, xấu tính. Ý kiến khác lại khẳng định Thị Mầu là người dám sống thực với mình, đáng thương hơn đáng trách.

Thị Mầu là một cô gái trẻ đẹp được thể hiện bằng một thứ ngôn ngữ Chèo rất đặc trưng, đa dạng, phong phú. Thị Mầu là biểu tượng của khát vọng tình yêu, là sự phản kháng mạnh mẽ, quyết liệt của tình yêu đối với những trói buộc khắt khe, vô nhân đạo của lễ giáo phong kiến khác với số đông nhân vật nữ chính khi ra trò đều mang những nét chung của tính cách được giáo dục trong nếp lễ giáo gia đình phong kiến với nền luân lý Nho gia. Nhân vật Mầu xuất hiện đã thu hút người nghe, người xem qua lời giới thiệu độc đáo. Thị Mầu là hình tượng khiến người tiếp nhận có ấn tượng đậm nét với vẻ ngoài của nhân vật. Vẻ đẹp ngoại hình của Mầu có sự cộng hưởng của cái yếm thắm trong đó thổn thức bộ ngực con gái thèm khát yêu đương, chiếc áo tứ thân mớ ba mớ bảy, với con mắt sắc như dao cau, với nụ cười tươi nở ra trên đôi môi đỏ mọng, và với cái thân hình uốn éo luôn để lộ những đường cong khêu gợi…Thị Mầu từ kịch bản văn học bước ra sân khấu đã hút hồn người xem bởi chính ánh mắt đong đưa, lúng liếng, lời nói ngọt ngào, sóng sánh như mật, nụ cười môi thắm, răng trắng ngọc ngà mời mọc, năm ngón tay búp măng nõn nà xòe, phẩy quạt, váy áo bay tung, dải thắt lưng xanh phấp phới, quấn quyện ngay trên đầu chú tiểu trẻ đang ngồi gõ mõ, niệm kinh, chịu trận như hóa đá... những bước đi vòng rộng nhún nhẩy, dáng dấp phóng túng bay bướm đầy ắp sinh khí như muốn phá tung mọi ràng buộc của lễ nghi phong kiến. Rõ ràng vẻ bên ngoài của Thị Mầu đã toát lên tính cách, việc làm, tâm tư của Thị. Nguyên tắc đối lập trong xây dựng nhân vật chèo cổ đã làm nổi bật hai hình tượng. Thị Kính – áo nâu sồng, miệng tụng kinh, tay gõ mõ, ngồi bất động, Thị Mầu áo mớ ba mớ bảy sặc sỡ, tay cầm quạt, thoắt gập, thoắt xòe…Thị Kính trần tư bao nhiêu thì Thị Mầu cuồng nhiệt bấy nhiêu. Thị Kính dịu dàng, kín đáo, đoan trang, Thị Mầu lại mạnh mẽ, lẳng lơ, táo bạo. Thị Kính càng né tránh thì Thị Mầu càng lăn xả để thỏa mãn dục tình. Không chỉ bộc lộ cảm thức về thân phận, tính cách bản năng. Họ khao khát được yêu – một tình yêu chân thành, và ở một chừng mực nhất định, chèo đã hé lộ những khát khao tính dục từ phía người phụ nữ - một dục vọng hết sức con người. Nhân vật Thị Mầu trong chèo cổ biểu hiện cho một phẩm chất khác của người phụ nữ Việt Nam đó là khát khao yêu đương. Đây là quyền cơ bản của người phụ nữ nói riêng và con người nói chung. Khi lớn lên phải được tự do tìm hiểu, yêu đương và phải lấy người mình yêu. Nhưng đối lập với quyền ấy trong xã hội phong kiến là một lớp sơn đạo đức giả tạo của chế độ hà khắc để trói buộc bao người phụ nữ phải tuân theo “tam tòng”, “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” chứ không được lựa chọn tình yêu và hạnh phúc của riêng mình. Ý thức tự do trong tình yêu bộc lộ ở lời nhủ mình và khuyên chị em chớ nghe họ hàng. Sự thật có biết bao người con gái đau khổ, bất hạnh vì hôn nhân không tình yêu bởi hệ luật ép duyên. Nên lời Thị Mầu thể hiện sự phản kháng với lễ giáo vô lý trong xã hội mà quyền yêu và lấy người mình yêu không được ủng hộ, chấp thuận. Thị Mầu trong chèo cũng là một tấm gương điển hình về sự phá phách, chống lại những trói buộc của chế độ phong kiến hà khắc, khát khao hướng tới hạnh phúc của người phụ nữ thời bấy giờ. Người phụ nữ này dám bộc lộ hết mình, biết sống, biết khao khát tận hưởng với đời. Dám yêu, dám lên tiếng vì tình yêu - giữa xã hội phong kiến chỉ duy nhất một Thị Mầu.Thị cất lên tiếng nói nữ quyền để lật đổ thành trì lễ giáo cũ kĩ đã trở thành giáo điều, đạp đổ những lệ làng, những đạo đức giả, những quan niệm cổ hủ chà đạp lên thân phận và tước đoạt hạnh phúc con người. Mầu ở đây thật mới. Cô chấp nhận, van lơn thứ tình “ở trọ”, “qua đường” và chính trong cái quyết liệt đó đã mai phục sẵn một tâm thế liều lĩnh: “mai sau dù có ra sao cũng đành” sẽ được bùng lên ở những chặng sau trong cuộc đời cô. Sự nổi loạn của Thị Mầu là thách thức xã hội:

“Lẳng lơ cũng chẳng hao mòn

Chính chuyên chẳng để sơn son mà thờ”

Thị Mầu đã dám nghĩ, dám yêu, dám bày tỏ và sẵn sàng chấp nhận hậu quả cuối cùng. Đam mê của Thị mang tính bản năng và xuất phát từ trái tim không toan tính vụ lợi, không ràng buộc. Khi bị từ chối, tình yêu càng trở nên mãnh liệt. Không đạt được mong muốn, khát khao của Thị Mầu càng cháy bỏng. Thị Mầu đã đi ngược quan niệm nam nữ thụ thụ bất thân để tiến đến sát sạt tiểu Kính mà ghẹo, mà quyến rũ bởi Thị Mầu đã say đắm vẻ đẹp của thầy Tiểu và khát khao có được tình yêu của Kính Tâm. Xét ở phương diện yêu thì Thị Mầu đúng là một cô gái hiện đại. Thị đã dám yêu, dám bày tỏ, dám vượt qua lễ giáo của xã hội phong kiến, những mong có được tình yêu của mình. Có bao nhiêu cô gái thời đại ấy đã dám làm thế như Thị Mầu. Đến ngay cả Thúy Kiều, được coi là táo bạo, bị các nhà Nho thời đó cho là “dâm” khi dám “ xăm xăm băng lối vườn khuya một mình” đi tìm Kim Trọng thì cũng chỉ mới dừng lại ở ranh giới nhất định. Kiều vẫn không dám phá bỏ lễ giáo phong kiến khi nói “Nên chăng là cũng tại lòng mẹ cha” để lúc sa chân vào cuộc đời gió bụi cũng chỉ dám thốt lên một câu tiếc nuối “Nhị đào thà bẻ cho người tình chung”. Nói như vậy, không có nghĩa là chúng ta “tán thưởng” Thị Mầu về cách hành xử trong tình yêu, mà chỉ để thấy rõ hơn lý do lỗi lầm của Thị để tha thứ cho một cô gái mang cái “án lẳng lơ” theo suốt chiều dài văn hóa dân tộc. Lỗi lầm của Thị Mầu là ở chỗ yêu say đắm nhưng không hiểu rằng tình yêu cần phải có từ hai phía. Vì thế, Thị đã biến tình yêu của mình thành sự si mê mù quáng, dẫn đến bi kịch cho mình và người mình yêu. Thị Mầu là con người của nghệ thuật. Và nghệ thuật dân gian mang hơi thở của cuộc sống. Nên con người của nghệ thuật phải chăng chính là con người của cuộc đời. Và khát vọng của Thị Mầu là của bao cô gái trong xã hội phong kiến. Qua những phân tích trên thì mọi người có thể thấy rõ là em nghiêng về quan niệm thứ hai nhiều hơn.

Tóm lại Thị Mầu là nhân vật dám sống thật với bản thân, dám vượt qua những lễ giáo phong kiến, sắc thái nữ quyền trong Mầu cũng hiện lên rất rõ nét hơn ở khao khát tự do yêu đương, bản năng tính dục trong Thị Mầu điều mà người phụ nữa xưa không dám làm.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 6

“ này chị em ơi

….

Chính chuyên cũng chẳng son để thờ”

“ phận người con gái chỉ đẹp nhất lúc chưa chồng… “

“ này chị em ơi

…

Bạch nhà sư trong ấy, cho chú tiểu ra nhận lễ, cho tôi còn về nào”

“ A Di Đà Phật

Khấn nguyện thập phương

Kinh trình tam bảo

Lòng người có đạo

Đem của cúng đàn

Một nén cũng biên

Một đồng cũng kể

Tuy vân bạc lễ

Dân kiến thành tâm

Phật Tổ giáng lâm

Quỷ thần soi xét”

“Người đâu đến ở chùa này

– Cổ cao ba ngấn lông mày nét ngang

( ấy mấy thầy tiểu ơi )

-Thầy như táo rụng sân đình

Em như gái dỡ đi rình của chua

( Ấy mấy thầy Tiểu ơi )

– Cầu non tiện chũm lòng đào

Trầu tiêm cánh phượng thiếp trao cho chàng

( ấy mấy thầy tiểu ơi)

Giai điệu của Thị Mầu mang đến đầy sắc ong bướm, sôi động thì giai điệu Thị Kính mang lại lại “ bình ổn, nhẹ nhàng “ trong suốt cả câu hát nói

“ Niệm nam mô A Di Đà Phật, tôi niệm Nam mô A Di Đà Phật “

“ Đưa chổi đây em quét, rồi em nói chuyện này cho mà nghe “

Thị xốc xáo lẳng lơ, chạy đến dựt chổi trên tay Kính Tâm mục đích chỉ là muốn chạm tay với người. Nhưng đối lại chỉ là sự vô tình của Kính Tâm:

“ Mô Phật

Cô buông ra để tôi quét chùa kẻo sư phụ người lại quở chết “

Trong đoạn trích “ Thị Mầu Lên Chùa “ tiếng đế đã trực tiếp thể hiện quan điểm về Thị Mầu qua các câu:

“ Ai lại đi khen chú tiểu thế cô Mầu ơi “

“ Mầu ơi nhà mày có mấy chị em, có ai như mày không ? “

“Dơ lắm! Mầu ơi !”

“ sao lẳng lơ thế cô Mầu ơi “

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 7

Trong kho tàng sân khấu dân gian Việt Nam, chèo là loại hình nghệ thuật giàu tính trào lộng và đậm chất đời sống. Một trong những vở chèo nổi tiếng nhất là Quan Âm Thị Kính, phản ánh nhiều khía cạnh của xã hội phong kiến cũng như thân phận con người trong xã hội ấy. Trong vở chèo này, lớp diễn Thị Mầu lên chùa được xem là một trong những đoạn đặc sắc nhất, vừa mang yếu tố hài hước, sinh động, vừa góp phần làm nổi bật chủ đề và giá trị nghệ thuật của toàn bộ tác phẩm. Thông qua hình tượng nhân vật Thị Mầu, lớp chèo không chỉ khắc họa một cá tính mạnh mẽ, táo bạo mà còn thể hiện nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ và tính trào lộng đặc sắc của chèo truyền thống.

Trước hết, về nội dung, lớp chèo “Thị Mầu lên chùa” xoay quanh cuộc gặp gỡ giữa Thị Mầu và tiểu Kính Tâm (thực chất là Thị Kính giả trai đi tu). Thị Mầu – con gái phú ông trong làng – là một cô gái trẻ trung, ham sống và có tính cách bộc trực, mạnh mẽ. Khi lên chùa và gặp tiểu Kính Tâm, Thị Mầu nảy sinh tình cảm và không ngần ngại bày tỏ sự say mê của mình. Những lời nói và hành động táo bạo của Thị Mầu đã tạo nên nhiều tình huống hài hước, khiến người xem vừa bật cười vừa suy ngẫm.

Qua hình tượng Thị Mầu, tác phẩm phản ánh một khía cạnh của đời sống xã hội phong kiến: những khát vọng bản năng và nhu cầu tình cảm tự nhiên của con người thường bị lễ giáo nghiêm khắc kiềm tỏa. Thị Mầu là nhân vật dám sống thật với cảm xúc của mình, dù điều đó trái với chuẩn mực đạo đức đương thời. Chính vì vậy, nhân vật này vừa mang nét đáng trách trong con mắt lễ giáo, vừa thể hiện sức sống mạnh mẽ và khát vọng yêu đương của con người. Qua đó, lớp chèo không chỉ mang tính giải trí mà còn phản ánh sự xung đột giữa những quy định khắt khe của xã hội phong kiến với đời sống tự nhiên của con người.

Bên cạnh giá trị nội dung, “Thị Mầu lên chùa” còn đặc sắc về nghệ thuật. Trước hết là nghệ thuật xây dựng nhân vật mang tính điển hình. Thị Mầu được khắc họa với tính cách sôi nổi, bộc trực và có phần lẳng lơ, tạo nên hình tượng nhân vật rất sinh động trên sân khấu chèo. Ngược lại, tiểu Kính Tâm lại hiện lên với vẻ điềm tĩnh, nhẫn nhịn và giữ gìn đạo hạnh. Sự đối lập giữa hai nhân vật đã tạo nên tình huống kịch hài hước, góp phần làm nổi bật cá tính của mỗi người.

Ngoài ra, nghệ thuật trào lộng của chèo cũng được thể hiện rõ trong lớp diễn này. Những lời thoại, cử chỉ và hành động của Thị Mầu đều mang tính phóng đại, vừa dí dỏm vừa giàu sức biểu cảm. Tiếng cười trong lớp chèo không chỉ mang tính giải trí mà còn phản ánh thái độ nhìn nhận đời sống của nhân dân: cởi mở, hóm hỉnh và giàu tính phê phán.

Một yếu tố nghệ thuật quan trọng khác là ngôn ngữ chèo giàu tính dân gian. Lời hát và lời thoại của Thị Mầu vừa mềm mại, giàu cảm xúc vừa mang màu sắc khẩu ngữ gần gũi với đời sống. Nhờ đó, nhân vật hiện lên rất tự nhiên và chân thực, đồng thời tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho lớp diễn. Những làn điệu chèo kết hợp với động tác diễn xuất sinh động đã giúp khắc họa rõ nét tâm trạng và tính cách của nhân vật.

Từ những phân tích trên có thể thấy rằng lớp chèo Thị Mầu lên chùa trong vở Quan Âm Thị Kính là một trong những đoạn đặc sắc của nghệ thuật chèo truyền thống. Bằng nội dung phản ánh đời sống con người cùng nghệ thuật trào lộng sinh động, lớp chèo đã tạo nên một hình tượng nhân vật độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bức tranh xã hội được phản ánh trong tác phẩm.

Có thể khẳng định rằng giá trị của lớp chèo này không chỉ nằm ở tiếng cười giải trí mà còn ở khả năng phản ánh tâm lí và đời sống của con người trong xã hội phong kiến. Với nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc, ngôn ngữ giàu tính dân gian và tình huống hài hước, “Thị Mầu lên chùa” vẫn luôn là một trong những lớp chèo được yêu thích và có sức sống lâu bền trong đời sống văn hóa nghệ thuật Việt Nam.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 8

Trong kho tàng nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam, chèo là loại hình kịch dân gian giàu tính trào phúng và nhân văn. Một trong những trích đoạn nổi tiếng nhất của chèo cổ là Thị Mầu lên chùa thuộc vở Quan Âm Thị Kính. Trích đoạn không chỉ gây ấn tượng bởi tình huống kịch hài hước mà còn thể hiện rõ tài năng sáng tạo của nghệ thuật chèo trong việc khắc họa nhân vật và phản ánh đời sống xã hội. Qua hình tượng Thị Mầu, tác phẩm vừa mang giá trị giải trí, vừa ẩn chứa ý nghĩa phê phán và nhân văn sâu sắc.

Trước hết, về nội dung, trích đoạn “Thị Mầu lên chùa” xoay quanh nhân vật Thị Mầu – con gái một phú ông trong làng. Vốn là người trẻ trung, lẳng lơ và nhiều dục vọng, Thị Mầu đem lòng say mê chú tiểu Kính Tâm (thực chất là Thị Kính cải trang đi tu). Trong cảnh lên chùa lễ Phật, Thị Mầu đã tìm mọi cách trêu ghẹo, tán tỉnh Kính Tâm. Những lời nói ngọt ngào, cử chỉ lả lơi và thái độ táo bạo của cô tạo nên một tình huống kịch đầy hài hước. Tuy nhiên, đằng sau sự vui nhộn ấy là sự đối lập rõ rệt giữa hai nhân vật: một bên là Thị Mầu sống theo bản năng, phóng túng; một bên là Kính Tâm nhẫn nhịn, giữ gìn đạo hạnh. Từ đó, trích đoạn góp phần làm nổi bật số phận oan khuất của Thị Kính – người phụ nữ hiền lành phải chịu nhiều bất công trong xã hội phong kiến.

Bên cạnh đó, trích đoạn còn phản ánh những mặt trái của xã hội xưa. Nhân vật Thị Mầu đại diện cho một tầng lớp con nhà giàu trong làng xã phong kiến: sống buông thả, coi thường lễ giáo. Thông qua hình tượng này, tác phẩm gián tiếp phê phán những thói hư tật xấu và sự giả tạo trong đời sống xã hội. Đồng thời, trích đoạn cũng làm nổi bật vẻ đẹp phẩm chất của Kính Tâm – biểu tượng cho sự nhẫn nhịn, trong sạch và lòng vị tha. Sự đối lập giữa hai nhân vật giúp tăng tính kịch tính và làm rõ thông điệp nhân văn của vở chèo.

Không chỉ có nội dung hấp dẫn, “Thị Mầu lên chùa” còn đặc sắc về nghệ thuật. Trước hết là nghệ thuật xây dựng nhân vật rất sinh động. Thị Mầu được khắc họa bằng ngôn ngữ, điệu bộ và hành động giàu tính biểu cảm. Những câu nói đùa cợt, lẳng lơ cùng dáng vẻ đỏng đảnh đã tạo nên một nhân vật hài kịch điển hình trong sân khấu chèo. Nhân vật này vừa khiến khán giả bật cười vừa để lại ấn tượng sâu sắc về cá tính mạnh mẽ, táo bạo.

Tiếp đó là nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ và làn điệu chèo. Lời thoại trong trích đoạn mang đậm màu sắc dân gian, gần gũi với đời sống, giàu tính biểu cảm và giàu nhạc tính. Các làn điệu chèo được kết hợp linh hoạt, giúp diễn tả tâm trạng nhân vật và tạo nên không khí sân khấu sinh động. Nhờ vậy, câu chuyện trở nên hấp dẫn, vừa hài hước vừa giàu ý nghĩa nghệ thuật.

Ngoài ra, trích đoạn còn nổi bật với yếu tố trào phúng đặc trưng của chèo. Tình huống Thị Mầu chủ động tán tỉnh chú tiểu tạo nên những mâu thuẫn kịch thú vị. Sự đối lập giữa vẻ lả lơi của Thị Mầu và sự nghiêm trang của Kính Tâm khiến khán giả vừa bật cười vừa suy ngẫm. Chính yếu tố trào phúng ấy giúp tác phẩm vừa mang tính giải trí vừa thể hiện thái độ phê phán nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.

Tóm lại, trích đoạn Thị Mầu lên chùa trong vở Quan Âm Thị Kính là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật chèo truyền thống. Với nội dung phản ánh đời sống xã hội và khắc họa tính cách nhân vật đặc sắc, cùng nghệ thuật xây dựng tình huống kịch hài hước, ngôn ngữ dân gian giàu sức biểu cảm, trích đoạn đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả. Tác phẩm không chỉ góp phần làm phong phú sân khấu dân gian Việt Nam mà còn thể hiện những giá trị nhân văn bền vững của văn học nghệ thuật truyền thống.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 9

Trong dòng chảy của nghệ thuật sân khấu truyền thống Việt Nam, chèo cổ được ví như "viên ngọc quý" kết tinh trí tuệ và tâm hồn của người lao động. Nếu nhân vật Thị Kính đại diện cho những chuẩn mực đạo đức khắt khe với đức tính nhẫn nhục, cam chịu, thì Thị Mầu lại hiện thân như một luồng gió lạ, một sự bứt phá đầy bản năng. Đoạn trích "Thị Mầu lên chùa" (trích vở chèo Quan Âm Thị Kính) không chỉ là một màn diễn đặc sắc nhất của bộ môn chèo mà còn là một văn bản nghệ thuật giàu giá trị, đặt ra những vấn đề sâu sắc về quyền sống, quyền yêu của con người trước những định kiến khắt khe của xã hội phong kiến.

Trước hết, về mặt nội dung, "Thị Mầu lên chùa" là một bản tuyên ngôn về khát vọng tự do yêu đương và sự phản kháng lại những lễ giáo phong kiến lỗi thời. Trong không gian thanh tịnh, tôn nghiêm của chốn thiền môn, sự xuất hiện của Thị Mầu với những cử chỉ lả lơi, ánh mắt "sắc như dao cau" và lời nói bộc trực đã tạo nên một sự xung đột gay gắt. Thị Mầu không tuân theo quy tắc "nam nữ thụ thụ bất thân", cũng chẳng sợ hãi uy quyền của thần thánh. Khi đối diện với chú tiểu Kính Tâm (vốn là Thị Kính giả trai), Mầu đã bộc lộ một tình yêu mãnh liệt, cháy bỏng qua những câu hát: "Người đâu mà đẹp như sao băng / Mắt sáng như gương, mặt đầy như mặt trăng".

Hành động "ghẹo tiểu" của Thị Mầu, xét dưới góc độ đạo đức phong kiến, là sự băng hoại, là "lăng loàn". Thế nhưng, xét dưới góc độ nhân văn, đó là tiếng lòng của một người con gái đang khát khao hạnh phúc, là sự trỗi dậy của bản năng con người trước những bức tường ngăn cách của tôn giáo và xã hội. Thị Mầu không giấu diếm, không e lệ; cô yêu và dám nói ra lời yêu. Tiếng cười của khán giả dành cho Thị Mầu không hẳn là tiếng cười phê phán, mà là tiếng cười cảm thông cho một sức sống thanh xuân đang hừng hực cháy, một cá tính dám sống thật với bản thân mình giữa một xã hội đầy rẫy những sự giả tạo và kìm kẹp.

Về mặt nghệ thuật, đoạn trích là mẫu mực của nghệ thuật biên kịch và biểu diễn chèo cổ. Thủ pháp nghệ thuật tương phản được vận dụng một cách triệt để và hiệu quả. Tác giả dân gian đã đặt một Thị Mầu rực rỡ, lóng lánh, đầy biến động bên cạnh một Kính Tâm trầm mặc, tĩnh lặng, chỉ biết niệm "A Di Đà Phật". Sự đối lập giữa cái "động" của sắc dục đời thường và cái "tĩnh" của chốn tu hành đã tạo nên sức căng kịch tính và hiệu ứng trào phúng độc đáo. Những câu hát của Thị Mầu không chỉ giàu nhạc điệu mà còn rất sắc sảo, sử dụng nhiều hình ảnh ví von gần gũi với ca dao, dân ca, tạo nên một nhân vật có sức sống lâu bền trong lòng công chúng.

Đặc biệt, ngôn ngữ kịch trong "Thị Mầu lên chùa" mang tính hành động rất cao. Mỗi câu hát, điệu múa của nhân vật đều lột tả được cái "chất" rất riêng của Mầu: vừa lẳng lơ, vừa tinh nghịch, lại vừa đáng yêu. Cách xây dựng nhân vật Thị Mầu theo loại hình nhân vật "nữ lệch" – một đặc trưng của chèo – đã giúp tác giả dân gian gửi gắm những cái nhìn đa chiều về cuộc đời. Mầu không chỉ là một nhân vật kịch, Mầu là hiện thân của sự phá vỡ những quy phạm, là đại diện cho cái "tôi" cá nhân đang tìm cách thoát khỏi cái "ta" chung chung của cộng đồng làng xã xưa.

Tóm lại, đoạn trích "Thị Mầu lên chùa" là một chỉnh thể nghệ thuật hoàn hảo, kết hợp nhuần nhuyễn giữa nội dung tư tưởng nhân văn và nghệ thuật biểu diễn dân gian độc đáo. Qua nhân vật Thị Mầu, tác giả dân gian không chỉ đem lại những giây phút giải trí sảng khoái mà còn kín đáo gửi gắm ước mơ về một cuộc sống tự do, nơi con người được sống đúng với bản chất và khát vọng của chính mình. Dù thời gian có trôi qua, hình ảnh nàng Thị Mầu tự tin, quyến rũ dưới mái chùa cổ kính vẫn mãi là một biểu tượng đẹp, đầy sức sống trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 10

Trong kho tàng nghệ thuật sân khấu dân gian Việt Nam, chèo là loại hình kịch hát đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp hài hòa giữa ca, múa, nhạc và lời thoại dân gian. Chèo không chỉ giải trí mà còn mang chức năng giáo dục đạo lý, phê phán thói xấu và ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của con người. Vở chèo cổ Quan Âm Thị Kính (hay Kim Nham) là một trong những vở chèo kinh điển nhất, được lưu truyền rộng rãi qua nhiều thế hệ. Đoạn trích “Thị Mầu lên chùa” (thuộc phần đầu vở) đã khắc họa sinh động tính cách lẳng lơ, phóng túng của Thị Mầu – một nhân vật đào lệch điển hình – đồng thời làm nổi bật đức hạnh cao đẹp của Thị Kính (Tiểu Kính). Qua đó, đoạn trích khẳng định giá trị nhân đạo và nghệ thuật đặc sắc của chèo cổ, góp phần làm phong phú di sản văn hóa dân tộc.

Về nội dung, đoạn trích mang giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc. Thị Mầu – con gái nhà giàu – lên chùa vào ngày mười ba (khác với lệ thường mười bốn, rằm), cúng tiến rồi tình cờ gặp Tiểu Kính (Thị Kính cải nam trang đi tu sau khi bị oan). Nàng lập tức si mê, dùng đủ lời lẽ ngon ngọt, điệu bộ lẳng lơ để tán tỉnh chú tiểu: mời ở lại, hứa hẹn tình nghĩa, thậm chí sờ soạng, níu kéo khi Tiểu Kính từ chối. Lời thoại của Thị Mầu lộ rõ quan niệm tình yêu buông thả, phóng khoáng: “Thầy như táo rụng sân đình / Đã yêu nhau thì phải đến cùng mới thôi”, “Lẳng lơ đây cũng chẳng mòn”. Nàng coi chùa như nơi hẹn hò, không e ngại lễ nghi, đạo đức Phật giáo.

Qua nhân vật Thị Mầu, dân gian đã phê phán gay gắt thói lẳng lơ, trơ trẽn, dục vọng cá nhân chi phối lý trí của một bộ phận phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đồng thời, đoạn trích cũng thể hiện sự cảm thông với thân phận người phụ nữ: trong xã hội cũ, họ bị ràng buộc bởi lễ giáo khắt khe, nên khát khao yêu đương, hạnh phúc đôi khi được thể hiện một cách phóng túng, mạnh mẽ để phá vỡ khuôn phép. Ngược lại, Tiểu Kính (Thị Kính) hiện lên là hình tượng tiêu biểu cho đức hạnh, liêm chính và nhẫn nhục. Dù bị tán tỉnh, chú tiểu vẫn giữ khoảng cách, niệm Phật, từ chối khéo léo, thể hiện sự thanh cao, giữ gìn giới luật. Sự đối lập giữa hai nhân vật tạo nên xung đột kịch tính, giúp làm nổi bật thông điệp giáo dục: ca ngợi phụ nữ trung trinh, tiết hạnh, phê phán những kẻ buông thả, phóng túng. Đoạn trích vì vậy mang tính nhân văn sâu sắc, khẳng định đạo lý dân gian “ở hiền gặp lành”, đồng thời phê phán những lệch lạc trong quan hệ tình cảm và đạo đức xã hội.

Về nghệ thuật, đoạn trích “Thị Mầu lên chùa” đạt đến trình độ điêu luyện, thể hiện rõ đặc trưng của chèo cổ. Trước hết là nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình thông qua lời nói, cử chỉ và hành động. Thị Mầu được khắc họa sống động với tính cách lẳng lơ, trơ trẽn: lời thoại dí dỏm, sỗ sàng, giàu chất đời thường (“Này chị em ơi!”, “Đây rồi nhé! Phải gió ở đâu! Chạy từ bao giờ rồi!”), cử chỉ chủ động, táo bạo (níu áo, sờ soạng). Ngược lại, Tiểu Kính kiệm lời, chỉ dùng câu niệm Phật “A di đà Phật” để đáp lại, thể hiện sự im lặng đầy sức mạnh. Sự tương phản này tạo nên tiếng cười hài hước, trào phúng nhẹ nhàng nhưng sâu cay.

Nghệ thuật xây dựng tình huống kịch cũng rất đặc sắc. Tình huống Thị Mầu lên chùa gặp Tiểu Kính tạo xung đột tự nhiên, hấp dẫn: một bên thì si mê, ve vãn liên tục, một bên thì giữ khoảng cách, né tránh. Tình huống này không chỉ gây cười mà còn đẩy cao trào cảm xúc, khiến người xem vừa giải trí vừa suy ngẫm. Ngôn ngữ là điểm sáng nổi bật nhất của chèo: lời thoại mộc mạc, gần gũi đời thường, giàu hình ảnh so sánh dân gian (“Thầy như táo rụng sân đình”), xen lẫn câu hát, vần điệu nhịp nhàng, dễ nhớ, dễ thuộc. Sự kết hợp hài hòa giữa đối thoại, đọc thoại (lời nhân vật) và bàng thoại (tiếng đế – lời bình của người xem: “Mười tư, rằm! Sao lẳng lơ thế, cô Mầu ơi!”) tạo nên tính dân chủ, gần gũi với khán giả sân đình. Ngoài ra, chèo còn sử dụng yếu tố múa, nhạc dân gian (các làn điệu chèo đặc trưng) làm tăng sức sống sân khấu, biến đoạn trích thành một màn biểu diễn sinh động, hấp dẫn.

Tóm lại, đoạn trích “Thị Mầu lên chùa” là một minh chứng xuất sắc cho giá trị của chèo cổ: nội dung gần gũi, hiện thực, mang tính giáo dục cao khi phê phán thói xấu và ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của con người; nghệ thuật đặc sắc với nhân vật điển hình, tình huống kịch hài hước, ngôn ngữ dân gian mộc mạc, giàu chất thơ và âm nhạc. Qua hơn hàng trăm năm tồn tại, đoạn trích vẫn giữ nguyên sức sống, tiếp tục góp phần giáo dục đạo đức và làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh bảo tồn nghệ thuật truyền thống hôm nay, việc biểu diễn và nghiên cứu “Thị Mầu lên chùa” càng trở nên ý nghĩa, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về bản sắc văn hóa dân gian qua những tiếng cười trí tuệ và bài học nhân văn sâu sắc của cha ông.

Phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật Thị Mầu lên chùa - mẫu 11

Trong dòng chảy mênh mang của nghệ thuật chèo truyền thống, nếu nhân vật Thị Kính là hiện thân của đức hạnh, sự nhẫn nhục và vẻ đẹp tĩnh tại theo khuôn mẫu đạo đức phong kiến, thì Thị Mầu lại nổi lên như một "nghịch dị" đầy sức sống, phá vỡ mọi quy phạm khắt khe. Trích đoạn "Thị Mầu lên chùa" không chỉ là một màn diễn đặc sắc về hình thể và làn điệu, mà còn là một văn bản nghệ thuật giàu tính nhân văn, nơi khát vọng tự do và bản năng sống của con người được đẩy lên thành một cuộc nổi loạn đầy thẩm mỹ ngay chốn thiền môn thanh tịnh.

Trước hết, về mặt nội dung, trích đoạn là hiện thân của cuộc xung đột giữa hai thế giới: một bên là sự tĩnh lặng, hư vô của cửa Phật và một bên là sự rạo rực, căng tràn của sức sống trần thế. Thị Mầu lên chùa không mang tâm thế của một thiện nam tín nữ đến để cầu kinh niệm Phật, mà đến để tìm kiếm tình yêu, để thỏa mãn khao khát được yêu và được sống đúng với cảm xúc thực của mình. Những lời lơ lửng, đẩy đưa của Mầu như: "Người đâu đến ở chùa này / Cổ cao ba ngấn, lông mày nét ngang" hay câu hỏi đầy thách thức: "Thầy như táo rụng sân đình / Em như gái rực đi rình của chua" đã bóc trần sự giả dối của những lề thói kiềm tỏa con người. Dưới góc nhìn hiện đại, hành động của Thị Mầu không đơn thuần là sự "lẳng lơ" như định kiến hẹp hòi bấy lâu, mà đó là tiếng nói phản kháng quyết liệt chống lại chế độ phong kiến hà khắc – nơi người phụ nữ vốn bị giam cầm trong cái khung "tam tòng tứ đức" khô héo. Mầu chính là đại diện cho một nữ quyền sơ khai, dám dùng trái tim để đối đầu với giáo điều.

Song song với giá trị nội dung, nghệ thuật của trích đoạn đã đạt đến trình độ tinh xảo, mẫu mực của sân khấu chèo cổ. Điểm thành công nhất chính là nghệ thuật xây dựng nhân vật thông qua sự đối lập. Tác giả dân gian đã rất tài tình khi đặt cái "tình" rạo rực ngay trong cái "cảnh" nghiêm trang của tiếng mõ, tiếng chuông chùa. Thị Mầu được khắc họa với một hệ thống cử chỉ linh hoạt: từ ánh mắt lúng liếng, bước chân rộn ràng đến điệu múa quạt lả lơi, đối lập hoàn toàn với sự tĩnh tại, nhắm mắt tụng kinh của Tiểu Kính. Bên cạnh đó, ngôn ngữ kịch trong trích đoạn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa ca dao, tục ngữ với các làn điệu chèo đặc trưng như Cấm giá, Quạt màn. Cách sử dụng điệp từ, điệp cấu trúc và những câu hỏi tu từ dồn dập đã tạo nên một nhân vật có sức quyến rũ kỳ lạ, khiến khán giả vừa giận vừa thương, vừa trách vừa đồng cảm. Ngoài ra, việc xây dựng Thị Mầu thành mẫu nhân vật "nữ lệch" điển hình là một sáng tạo độc đáo của nghệ thuật dân tộc, dùng cái "lệch chuẩn" để phê phán cái chuẩn mực đã cũ kỹ, lỗi thời.

Đánh giá một cách tổng thể, "Thị Mầu lên chùa" là trích đoạn chứa đựng sức mạnh của sự giải phóng. Nó cho thấy một lát cắt sinh động của tâm hồn Việt: vừa trân trọng vẻ đẹp kín đáo của Thị Kính, nhưng cũng ngầm cổ vũ cho sự phóng khoáng, khao khát hạnh phúc của Thị Mầu. Hình tượng Thị Mầu đã vượt qua giới hạn của một vai diễn trên chiếu chèo để trở thành một biểu tượng nghệ thuật đa diện, gợi mở những suy ngẫm về quyền sống và quyền tự do cá nhân trong mọi thời đại.

Tóm lại, bằng bút pháp trào lộng và tinh thần lạc quan nhân văn, trích đoạn đã khẳng định vị thế bất hủ của mình trong lòng công chúng. "Thị Mầu lên chùa" nhắc nhở chúng ta rằng: văn học dân gian không bao giờ cũ, bởi nó luôn chứa đựng những khát khao bản năng và nhân bản nhất của con người. Đối với một người học văn, thấu hiểu hình tượng Thị Mầu chính là thấu hiểu phần tâm hồn nổi loạn nhưng vô cùng thành thật của cha ông ta từ ngàn đời xưa.

Xem thêm các bài viết Tập làm văn lớp 10 hay khác:

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 10 hay khác:

HOT 1000+ Đề thi cuối kì 2 file word cấu trúc mới 2026 Toán, Văn, Anh... lớp 1-12 (chỉ từ 60k)

Các sản phẩm khác của Vietjack:

TÀI LIỆU CLC DÀNH CHO GIÁO VIÊN VÀ PHỤ HUYNH LỚP 10

+ Bộ giáo án, bài giảng powerpoint, đề thi file word có đáp án 2025 tại https://tailieugiaovien.com.vn/

+ Hỗ trợ zalo: VietJack Official

+ Tổng đài hỗ trợ đăng ký : 084 283 45 85

Đề thi giữa kì, cuối kì 10

( 254 tài liệu )

Bài giảng Powerpoint Văn, Sử, Địa 10....

( 42 tài liệu )

Giáo án word 10

( 95 tài liệu )

Chuyên đề dạy thêm Toán, Lí, Hóa ...10

( 71 tài liệu )

Đề thi HSG 10

( 8 tài liệu )

Trắc nghiệm đúng sai 10

( 41 tài liệu )

xem tất cả

Đã có app VietJack trên điện thoại, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi online, Bài giảng....miễn phí. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS.