Giáo án Chuyên đề Văn 10 Phần 1: Tập nghiên cứu - Kết nối tri thức

- Thời gian: 3 tiết

- Mục tiêu:

 + 100% HS hiểu được mục đích viết, cách viết bài nghiên cứu về một vấn đề văn học dân gian

 + 90% HS tích cực, chủ động thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nội dung: tập nghiên cứu về 1 vấn đề VHDG

- Sản phẩm: bài viết, PBT và bảng kiểm đánh giá bài viết

HOẠT ĐỘNG TÌM HIỂU KIẾN THỨC VỀ TẬP NGHIÊN CỨU

TRÒ CHƠI: TẬP NGHIÊN CỨU CÓ PHIẾU CỨU

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Nhiệm vụ 1:

- GV chia lớp thành 3 nhóm và giao nhiệm vụ: Khái quát thông tin tìm hiểu dưới dạng sơ đồ tư duy/ bảng/ infographic hoặc hình thức tự chọn khác. (Nhóm 1 dựa trên phiếu gợi ý của GV)

- Nhiệm vụ từng nhóm:

Nhóm 1: LA BÀN - Xác định đề tài, vấn đề, mục tiêu, nội dung và lập kế hoạch nghiên cứu

Nhóm 2: BẢN ĐỒ - Thu thập thông tin

Nhóm 3: KÍNH LÚP - Xử lí thông tin

- Thời gian: 45’

Phiếu nhóm 1: Xác định đề tài, vấn đề, nội dung, mục tiêu và lập KH.

Nhiệm vụ 2:

- Sau khi hoàn thành nhiệm vụ 1, các nhóm xây dựng trạm thông tin của nhóm mình trên lớp và treo sản phẩm (Gồm 3 nhóm)

- Mỗi trạm, sẽ có 3 thành viên thường trực (Giải đáp những vấn đề mà thành viên nhóm khác thắc mắc và phát PBT nhóm mình).

- Mỗi nhóm, sẽ đi đến nhóm khác để tìm hiểu vấn đề và hoàn thành phiếu bài tập.

- Chỉ được đến trạm nhóm khác 1 lần và làm 1 lần PBT. Những thành viên đi tìm hiểu phải cùng nhau tìm hiểu 1 trạm.

- Hết thời gian các nhóm sẽ chữa PBT nhóm mình.

- Nhóm nào thu thập được nhiều phiếu hoặc điểm cao sẽ được phần thưởng.

-  Thời gian tối đa ở mỗi trạm là 10’

Nhiệm vụ 3:

Sau khi hoàn thành 2 nhiệm vụ, HS lựa chọn một đề tài rồi tiến hành nghiên cứu theo nhóm.

Các nhóm ghi lại quá trình nghiên cứu, bảng rubric phân công và thực hiện nhiệm vụ để gửi lại GV đánh giá.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân

Bước 3: Báo cáo kết quả

- HS báo cáo kết quả bằng cách trả lời trực tiếp

Bước 4: Đánh giá kết quả, đưa ra kết luận

- HS khác nhận xét, bổ sung

- GV nhận xét, kết luận và đưa ra bảng kiểm kĩ năng tập nghiên cứu một vấn đề văn học dân gian

Hệ thống PBT từng nhóm

Nhóm 1:

Thực hiện thu thập thông tin

Nhóm 2:

- Chọn 1 trong 3 vấn đề sau để hoàn thành Phiếu thu thập thông tin và xây dựng Phiếu hỏi chuyên gia. (Tối thiểu 5 câu hỏi, tối đa 10 câu)

+ Nghiên cứu về lễ hội đền Dạ Trạch

+ Hình tượng người anh hùng trong truyện cổ dân gian Việt Nam

+ Hiện tượng dị bản trong văn học dân gian Việt Nam

 Nhóm 3:

Dùng mẫu ghi chú Cornell để tóm tắt ý bài nghiên cứu: “Về đặc điểm tục ngữ Việt Nam” (Phụ lục 1)

I. XÁC ĐỊNH ĐỀ TÀI, VẤN ĐỀ, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ LẬP KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

1. Xác định đề tài, vấn đề nghiên cứu

- Đề tài, vấn đề nghiên cứu được chọn để triển khai cần gắn với một nội dung học tập trong chương trình, có thể tiếp tục mở rộng và khơi sâu.

- Một số vấn đề cơ bản:

+ Nghiên cứu về đặc trưng thể loại

+ Nghiên cứu một tác phẩm văn học dân gian

+ Nghiên cứu một hình tượng, chi tiết trong các văn bản văn học dân gian

+ Nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học dân gian với đời sống văn hoá dân tộc và văn học nghệ thuật hiện nay

- Xác định đề tài nghiên cứu cần làm rõ:

+ Vấn đề bạn lựa chọn có điểm gì hấp dẫn? (Lí do khách quan)

+ Vấn đề bạn lựa chọn có ý nghĩa gì đối với việc học tập của bạn? (Lí do chủ quan)

+ Bạn có điều kiện thực tế để tìm hiểu vấn đề không? (Năng lực)

+ Vấn đề bạn lựa chọn có phát huy sở trường học tập của bạn không? (Điểm mạnh, năng lực)

2. Xác định mục tiêu, nội dung nghiên cứu

- Mục tiêu nghiên cứu là trạng thái mong muốn có được sau khi tiến hành tìm cách nghiên cứu, giải quyết vấn đề.

- Mục tiêu cần cụ thể và sẽ định hướng những tri thức, kĩ năng mà người thực hiện cần huy động.

- Xác định mục tiêu, nội dung cần:

+ Bạn muốn rèn luyện thêm điều gì về tư duy và các kĩ năng tìm hiểu, nghiên cứu một vấn đề?

+ Việc tìm hiểu đề tài, vấn đề nghiên cứu giúp gì cho bạn trong việc mở rộng, nâng cao hiểu biết về văn học dân gian?

+ Bạn dự kiến những nội dung trọng tâm của đề tài, vấn đề cần tìm hiểu là gì?

3. Lập kế hoạch nghiên cứu

- Lập kế hoạch là dự kiến, hình dung và sắp xếp các bước cần tiến hành theo một trình tự thời gian hợp lí.

- Kế hoạch thường được trình bày dưới dạng bảng thể hiện rõ nội dung của từng hoạt động (nội dung từng công việc, cách tiến hành, thời gian dự kiến, sản phẩm, người thực hiện)

- Gợi ý:

+ Việc triển khai gồm những hoạt động nào?

+ Hoạt động được thực hiện ở đâu?

+ Kết quả, sản phẩm của từng hoạt động và kết quả, sản phẩm cuối cùng?

+ Thời gian hoàn thành hoạt động?

+ Ai được phân công thực hiện và cần phối hợp với ai?

II. THU THẬP THÔNG TIN

1. Sưu tầm tài liệu

- Các nguồn sưu tầm tài liệu:

+ Sách báo

+ Internet

- Cần trích dẫn tài liệu đúng quy định và ghi rõ nguồn gốc.

- Kĩ thuật ghi chép nhanh.

2. Phỏng vấn, tham khảo ý kiến chuyên gia

- Chuyên gia: nghệ nhân dân gian, nhà nghiên cứu văn học dân gian, hoặc giáo viên am hiểu về các vấn đề bạn đang nghiên cứu.

- Phỏng vấn:

+ Xác định mục đích phỏng vấn

+ Đối tượng được phỏng vấn

+ Cần chuẩn bị trước nội dung phỏng vấn

+ Hình thức: trực tiếp hoặc gián tiếp

+ Trong quá trình phỏng vấn cần bộc lộ kĩ năng tương tác với người được phỏng vấn.

3. Tìm hiểu, trải nghiệm thực tiễn

- Hoạt động trải nghiệm thực tiễn: chương trình sân khấu hoá tác phẩm văn học dân gian, các lễ hội văn hoá, nghe hát ru hoặc nghe kể chuyện cổ tích,..

- Ghi lại suy nghĩ, cảm xúc của bản thân ngay lúc đó vì điều này sẽ không có được nếu chỉ đọc văn bản.

III. XỬ LÍ, TỔNG HỢP THÔNG TIN

1. Ghi chú bên lề tài liệu

- Ghi lại những thông tin cần thiết liên quan đến nội dung của đề tài, vấn đề bạn đang tìm hiểu.

- Tác dụng: tóm lược, nhấn mạnh những nội dung cần thiết; kích thích trí não khi ghi nhớ thông tin và tránh tình trạng đạo văn.

- Có thể sử dụng giấy ghi chú dán bên lề với màu sắc đa dạng.

2. Sử dụng sơ đồ tư duy

- Ghi nhớ tốt hơn vì chỉ sử dụng các từ khoá.

- Sáng tạo hơn vì có thể viết, vẽ tuỳ theo ý bạn.

- Nâng cao khả năng tư duy vì bạn sẽ sử dụng được cả hai bán cầu não cùng một lúc.

- Có thể đưa ra các giải pháp để giải quyết vấn đề.

- Thấy được “bức tranh tổng thể” của nội dung cần ghi nhớ.

3. Sử dụng phương pháp ghi chú của Co-neo (Cornell)

- Phương pháp: cách xử lí thông tin theo hình thức chia trang giấy thành ba phần.

+ Cột bên phải: ghi lại thông tin, kiến thức cụ thể.

+ Cột bên trái: ghi lại các câu hỏi, ghi chú, gợi ý hoặc nội dung cần nhấn mạnh.

+ Hàng cuối của trang: ghi nội dung tổng kết về kiến thức, kĩ năng.

- Tác dụng:

+ Thấy được mối quan hệ giữa những nội dung cụ thể và nội dung khái quát về vấn đề.

+ Có thể dễ dàng điều chỉnh, bổ sung thông tin trong từng cột.

4. Lập hồ sơ tài liệu

- Là tổng hợp và sắp xếp văn bản, tài liệu có được trong quá trình tìm hiểu đề tài, vấn đề thành hồ sơ theo những nguyên tắc, phương pháp nhất định và mục tiêu nghiên cứu đã xác định.

- Hồ sơ tài liệu bao gồm:

+ Các tác phẩm có liên quan

+ Danh mục tài liệu tham khảo

+ Các tranh ảnh, số liệu, bảng biểu

+ Các nội dung ghi chép

+ Các minh chứng khác