(Siêu ngắn) Soạn bài Nỗi niềm chinh phụ - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Nỗi niềm chinh phụ trang 41, 42, 43, 44 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 9 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 9 dễ dàng soạn văn 9.

(Siêu ngắn) Soạn bài Nỗi niềm chinh phụ - Kết nối tri thức

Soạn bài: Nỗi niềm chinh phụ - Cô Lê Hạnh (Giáo viên VietJack)

A/ Hướng dẫn soạn bài Nỗi niềm chinh phụ

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 41 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Đầu thế kỉ XVIII, nhiều cuộc chiến đã xảy ra trên đất nước ta. Hãy nêu một cuộc chiến mà em biết.

Trả lời:

- Cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn: Mặc dù kéo dài từ thế kỷ XVII (1627-1672), nhưng hậu quả và tàn tích của nó vẫn ảnh hưởng sâu sắc đến đầu thế kỷ XVIII, gây chia cắt đất nước giữa Đàng Trong (chúa Nguyễn) và Đàng Ngoài (chúa Trịnh).

- Các cuộc khởi nghĩa nông dân: Khi các cuộc chiến tranh lớn lắng xuống, mâu thuẫn xã hội gia tăng dẫn đến các cuộc khởi nghĩa lớn như của Lê Duy Mật (Thanh Hóa, Nghệ An 1738-1770), Nguyễn Danh Phương (Sơn Tây 1740-1751), Nguyễn Hữu Cầu (Đồ Sơn, Kinh Bắc 1741-1751) và Hoàng Công Chất (Sơn Nam, Tây Bắc 1739-1769).

Câu hỏi 2 (trang 41 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Theo em, những cuộc tiễn đưa trong chiến tranh có gì khác biệt so với tiễn đưa trong hoàn cảnh bình thường của cuộc sống?

Trả lời:

- Những cuộc tiễn đưa trong chiến tranh mang mục đích thiêng liêng, cao cả.

- Tâm trạng tiễn đưa trong chiến tranh thường bi thương, lo lắng, xót xa; còn trong hoàn cảnh bình thường có thể xen lẫn nhiều cảm xúc vui mừng, háo hức.

- Lời tiễn biệt trong chiến tranh thường là khích lệ, động viên, dặn dò hoàn thành tốt nhiệm vụ; trong hoàn cảnh bình thường tập trung vào lời chúc sức khỏe, may mắn và thành công.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc: 

1. Hình dung: Cảnh người chinh phụ tiễn biệt người chinh phu.

Trả lời:

- Tiếng trống, tiếng nhạc xuất chinh khiến cho cảnh tiễn biệt trở nên nặng nề, lạc lõng.

- Tâm trạng: Lưu luyến không rời, buồn bã.

2. Theo dõi: Các từ ngữ miêu tả cảm xúc của người chinh phụ.

Trả lời:

- Các từ ngữ: ngùi ngùi, đoạn trường, ngẩn ngơ, sầu…

3. Hình dung: Tâm trạng của người chinh phụ sau khi chia ly người chinh phu.

Trả lời:

- Ngày nhớ đêm mong chồng, nhớ những ngày tháng hạnh phúc bên nhau.

- Người phụ nữ mong mỏi hướng về Hàm Dương nơi chồng đang chiến đấu.

-…

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc: 

Câu 1 (trang 43 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Chỉ ra những đặc điểm của thể thơ song thất lục bát thể hiện trong đoạn trích Nỗi niềm chinh phụ. Những đặc điểm này cho thấy thể thơ song thất lục bát có gì khác với thể thơ lục bát?

Trả lời: 

- Đặc điểm của thể thơ song thất lục bát trong đoạn trích:

+ Đan xen giữa cặp câu 7 chữ với cặp câu lục bát, cặp câu 7 chữ mở đầu, sau đó mới đến cặp câu lục bát.

+ Ở cặp câu lục bát có sử dụng vần lưng, hiệp vẫn ở chữ thứ sáu của câu 6 tiếng và chữ thứ sáu của câu 8 tiếng.

+ Ở cặp câu 7 tiếng, tiếng cuối cùng của câu 7 trên hiệp vần với tiếng cuối cùng của câu 7 ngay sau nó.

+ Tuân thủ quy tắc thanh điệu.

- Sự khác biệt giữa thể thơ song thất lục bát và lục bát:

+ Thể thơ lục bát chỉ có các cặp câu lục bát kết hợp với nhau; thể thơ song thất lục bát có thêm cặp câu 7 tiếng.

+ Cách gieo vần của thể thơ song thất lục bát đa dạng hơn, bao gồm gieo ở cả vần lưng và vần chân.

Câu 2 (trang 43 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Xác định bố cục đoạn trích và nêu nội dung chính của từng phần?

Trả lời:

- 2 phần:

+ Phần 1 (12 câu đầu): Cảnh người chinh phụ tiễn biệt người chinh phụ.

+ Phần 2 (12 câu còn lại): Cảm xúc, tâm trạng của người chinh phụ sau khi tiễn biệt người chinh phụ.

Câu 3 (trang 43 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Đề xuất phương án ngắt nhịp bốn câu thơ sau và cho biết tác dụng của cách ngắt nhịp đó:

Chốn Hàm Dương chàng còn ngoảnh lại,

Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang.

Khói Tiêu Tương cách Hàm Dương,

Câu Hàm Dương cách Tiêu Tương mấy trùng.

Trả lời:

- Đề xuất ngắt nhịp:

Chốn Hàm Dương/ chàng còn ngoảnh lại,

Bến Tiêu Tương/ thiếp hãy trông sang.

Khói Tiêu Tương/ cách Hàm Dương,

Câu Hàm Dương/ cách Tiêu Tương/ mấy trùng.

- Tác dụng:

+ Tạo sự nhịp nhàng cho câu thơ.

+ Giúp người đọc cảm nhận được tâm trạng và sự xa cách của người chinh phụ và chinh phu.

Câu 4 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép đối trong những câu thơ sau:

a. Chàng thì đi cõi xa mưa gió,

Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn.

b. Tuôn màu mây biếc trải ngần núi xanh.

c. Chốn Hàm Kinh chàng còn ngoảnh lại,

Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang.

Trả lời:

a. Phép đối: đi đối với về, cõi xa đối với buồng cũ chiếu chăn.

=> Tác dụng: Thể hiện sâu sắc sự dấn thân vì sự nghiệp của người chinh phu và nỗi nhớ mong của người chinh phụ.

b. Phép đối: tuôn đối với trải, màu mây biếc đối với ngần núi xanh.

=> Tác dụng:

+ Thể hiện sự hùng vĩ, rộng lớn của thiên nhiên.

+ Thể hiện khoảng cách xa xôi, cách trở giữa người chinh phu và người chinh phụ.

c. Phép đối: Chốn Hàm Kinh đối với Bến Tiêu Tương, còn ngoảnh lại đối với hãy trông sang.

=> Tác dụng: Thể hiện rõ nét sự ngóng trông, luôn hướng về nhau của hai vợ chồng, đồng thời giúp câu thơ trở nên hài hòa, hấp dẫn hơn. 

Câu 5 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Nêu và phân tích tác dụng của một số biện pháp tu từ được sử dụng trong bốn câu thơ cuối của đoạn trích.

Trả lời:

- Biện pháp: điệp từ ngàn dâu, thấy, cùng

=> Tác dụng:

+ Diễn tả nỗi trông mong chồng trong sự mơ hồ, tuyệt vọng của người chinh phụ.

+ Làm câu văn như trải dài và đượm buồn hơn.

- Biện pháp: đối trông lại - chẳng thấy, lòng chàng - ý thiếp.

=> Tác dụng:

+ Làm cụ thể hơn sự xa cách mặt của người chinh phu và người chinh phụ.

+ Tăng cấp nỗi sầu cho người chinh phụ.

- Biện pháp: câu hỏi tu từ “Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?”

=> Tác dụng:

+ Thể hiện sự đau đớn tột cùng của người chinh phụ.

+ Làm câu thơ thêm phần độc đáo, gây được sự tò mò cho người đọc.

Câu 6 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Người chinh phụ tiễn người chinh phu ra trận với tâm trạng thế nào? Qua tâm trạng đó của người chinh phụ, em hiểu gì về giá trị cuộc sống?

Trả lời:

- Tâm trạng: thẫn thờ, sầu não, nhớ chồng da diết đồng thời cũng thể hiện sự lo lắng cho sự an nguy của chồng khi ở chiến trường.

= > Giá trị cuộc sống được thể hiện:

- Hòa bình là điều quý giá nhất, nó giúp mỗi người được sống tự do, vui vẻ.

- Thể hiện lòng biết ơn đối với những người chiến sĩ đã anh dũng ra trận và những người mẹ, người vợ ở hậu phương.

- …

Câu 7 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Em có ấn tượng nhất với hình ảnh nào trong đoạn trích? Vì sao?

Trả lời:

- Em ấn tượng nhất với hình ảnh:

“Chàng thì đi cõi xa mưa gió

Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn”

Vì: đây là hình ảnh xúc động thể hiện khoảng cách xa vời, sự cách trở của đôi chinh phu và chinh phụ.  Đồng thời cũng tô đậm nỗi nhớ tương tư da diết, cô đơn, sầu não của người chinh phụ.

* Viết kết nối với đọc 

Bài tập (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 1): Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) phân tích tâm trạng của người chinh phụ thể hiện trong bốn câu thơ sau:

Chàng thì đi cõi xa mưa gió,

Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn.

Đoái trông theo đã cách ngăn,

Tuôn màu mây biếc trải ngần núi xanh.

(Chinh phụ ngâm, nguyên tác của Đặng Trần Côn,

bản dịch của Đoàn Thị Điểm (?)

 

* Hướng dẫn:

- Hình thức:

+ Viết được đoạn văn theo đúng yêu cầu khoảng 7-9 câu.

+ Đoạn văn nghị luận văn học phân tích chi tiết trong văn bản.

- Nội dung:

+ Phân tích tâm trạng của người chinh phụ trong đoạn thơ.

Đoạn văn tham khảo:

Bốn câu thơ trích từ Chinh phụ ngâm đã thể hiện sâu sắc nỗi cô đơn, nhớ mong và buồn tủi của người chinh phụ khi phải chia xa chồng. Câu thơ đầu "Chàng thì đi cõi xa mưa gió" gợi lên hình ảnh người chồng ra trận, phiêu bạt nơi xa xôi, hiểm nguy. Trái lại, "Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn" cho thấy người vợ trở về không gian quen thuộc nhưng trống vắng, lạnh lẽo, bởi thiếu vắng bóng chồng. Sự chia ly được nhấn mạnh qua hình ảnh "đã cách ngăn" – không chỉ là không gian địa lý mà còn là sự ngăn cách tâm hồn, nỗi nhớ khôn nguôi. Hai câu cuối mang màu sắc họa – “mây biếc”, “núi xanh” – vừa tạo nên bức tranh thiên nhiên xa xăm, mờ ảo, vừa như chất chứa nỗi buồn miên man của người phụ nữ. Dòng tâm trạng ấy trào dâng theo từng sắc màu, trải dài theo chiều sâu nỗi nhớ. Qua đó, tác giả thể hiện nỗi đau thầm lặng nhưng day dứt của người chinh phụ trong cảnh chia ly, chiến tranh.

B/ Học tốt bài Nỗi niềm chinh phụ

1/ Nội dung chính Nỗi niềm chinh phụ

Nỗi niềm chinh phụ thể hiện tâm trạng cô đơn, buồn tủi và khắc khoải của người vợ có chồng ra trận. Nỗi nhớ thương dâng trào trong không gian vắng lặng, lạnh lẽo. Tác phẩm lên án chiến tranh phi nghĩa gây nên cảnh chia ly. Đồng thời, bày tỏ khát vọng hạnh phúc và đoàn tụ của người phụ nữ.

2/ Bố cục văn bản Nỗi niềm chinh phụ

Bố cục văn bản:

- Phần 1 gồm 12 câu thơ đầu: nỗi niềm người chinh phụ lúc vừa chia li người chinh phu.

- Phần 2 gồm 12 câu thơ cuối: nỗi niềm người chinh phụ khi một mình trở về nhà.

3/ Tóm tắt văn bản Nỗi niềm chinh phụ

Văn bản thể hiện nỗi cô đơn, buồn tủi và nhớ mong của người chinh phụ khi chồng ra trận. Nàng sống lặng lẽ, vò võ trong không gian trống vắng, ngày đêm mong ngóng tin chồng giữa cảnh núi mây cách trở. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm xót xa cho số phận người phụ nữ thời chiến và lên án chiến tranh phi nghĩa đã gây nên cảnh chia lìa đau đớn.

4/ Nội dung, nghệ thuật văn bản Nỗi niềm chinh phụ

- Nội dung: 

+ Nói về cảnh li biệt của người phụ nữ tiễn người chồng đi chinh chiến. 

+ Thể hiện tâm trạng buồn khắc khoải, cô đơn của người phụ nữ trông ngóng chồng trở về.

+ Phê phán cuộc chiến tranh phi nghĩa và đề cao khát vọng tình yêu, hạnh phúc lứa đôi.

- Nghệ thuật: 

+ Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.  

+ Hình ảnh mang tính ước lệ tượng trưng.

+ Ngôn ngữ phong phú.

Bài giảng: Nỗi niềm chinh phụ - Cô Nguyễn Thị Hoa (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 9 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Thực hành tiếng Việt trang 44

• Tiếng đàn mưa

• Thực hành tiếng Việt trang 47

• Một thể thơ độc đáo của người Việt

• Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (thơ song thất lục bát)

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 9 hay khác:

• Soạn văn 9 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 9 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn văn 9 Kết nối tri thức (siêu ngắn)
• Giải lớp 9 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 9 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 9 Cánh diều (các môn học)

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---