Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt trang 102 → trang 113 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 12 dễ dàng hơn.

Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Kết nối tri thức

* Trước khi đọc

Câu hỏi (trang 102 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Hãy nhớ lại một tình huống mà bạn tự mâu thuẫn với chính mình. Khi ấy bạn đã cảm thấy ra sao? Chia sẻ về những trải nghiệm cụ thể đó.

Trả lời

- Tình huống: Tôi phải đối mặt với việc lựa chọn giữa việc đi du học hay ở lại Việt Nam học.

- Cảm xúc: Lúc ấy tôi cảm thấy bối rối, phân vân, nửa muốn nửa không.

- Cách tôi giải quyết: tôi tham khảo ý kiến từ mọi người xung quanh và tự suy nghĩ lại về vấn đề này.

2. Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

1. Hình dung về cảnh tượng được tái hiện trên sân khấu (ánh sáng, âm thanh, hình ảnh,...).

- Ánh sáng: Gam trầm, mờ tối; khi hồn – xác đối thoại, ánh sáng chia hai mảng tương phản, tạo cảm giác căng thẳng.

- Âm thanh: Ít nhạc nền, tiết chế; chủ yếu là giọng thoại dồn nén, đôi lúc có âm thanh trầm buồn, ám ảnh.

- Hình ảnh sân khấu: Không gian hẹp, bức bối; Trương Ba hiện diện trong thân xác thô kệch, đối lập với vẻ đau khổ, thanh cao của phần hồn.

2. Xác định giọng điệu và lập luận của các nhân vật Hồn Trương Ba, Xác Hàng Thịt.

- Hồn Trương Ba: Giọng điệu đau đớn, day dứt, phẫn uất; lập luận thiên về giá trị tinh thần, khẳng định sự cao khiết của đời sống tâm hồn, phản đối sự chi phối thô lậu của xác.

- Xác Hàng Thịt: Giọng điệu lạnh lùng, mỉa mai, thực dụng; lập luận dựa vào nhu cầu bản năng của đời sống vật chất, khẳng định vai trò tất yếu và sức chi phối của thân xác đối với con người.

3. Chú ý thái độ, tâm trạng của các nhân vật: vợ Trương Ba, cái Gái, người con dâu.

- Vợ Trương Ba: Đau khổ, bất lực, cam chịu; xót xa trước sự đổi khác của chồng.

- Cái Gái: Hồn nhiên nhưng quyết liệt, phản ứng gay gắt, dứt khoát trước “ông Trương Ba” xa lạ.

- Người con dâu: Nhẫn nhịn, bao dung nhưng đau đớn; thấu hiểu bi kịch tinh thần của Trương Ba, thương cảm sâu sắc.

4. Hình dung giọng điệu, hành động của nhân vật trên sân khấu.

- Hồn Trương Ba: Giọng điệu đau đớn, giằng xé; hành động bối rối, dằn vặt, cố chống lại sự lấn át của thân xác.

- Xác Hàng Thịt: Giọng điệu trơ trẽn, mỉa mai; hành động tự nhiên, thô lỗ, lấn lướt.

- Người thân trong gia đình: Giọng điệu u uất, xót xa; hành động dè dặt, xa cách, thể hiện sự rạn vỡ trong tình cảm.

5. Chú ý sự khác biệt trong các lí lẽ, lập luận của Hồn Trương Ba và Đế Thích.

- Hồn Trương Ba: Lập luận dựa trên giá trị sống đúng bản chất con người, đề cao sự thống nhất giữa hồn và xác; phê phán lối sống vay mượn, giả tạo.

- Đế Thích: Lập luận thiên về quyền năng siêu nhiên, thực dụng; coi sự tồn tại (dù không trọn vẹn) vẫn hơn cái chết, xem nhẹ đời sống tinh thần con người.

6. Chú ý sự thay đổi trong giọng điệu, thái độ của Hồn Trương Ba.

- Ban đầu: Giọng điệu bức xúc, đau khổ, phản kháng quyết liệt trước sự áp đặt của hoàn cảnh.

- Về sau: Giọng điệu trầm tĩnh, dứt khoát; thái độ tự giác lựa chọn cái chết để bảo toàn nhân cách và phẩm giá con người.

7. Hình dung cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết của vở kịch.

Cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết:

- Sân khấu lắng xuống, ánh sáng dịu và trầm, không khí tĩnh lặng, trang nghiêm.

- Hồn Trương Ba tan biến, cây cối xanh tươi, mầm sống hồi sinh, gợi cảm giác thanh thản, trong sáng và ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

* Sau khi đọc

* Nội dung chính của đoạn trích: Đoạn trích kể về câu chuyện về anh chàng Trương Ba rất giỏi đánh cờ. Nam Tào đã xoá tên ông trong sổ Trời. Sau đó, Nam Tào và Đế Thích đã cho hồn Trương Ba tái sinh nhập vào xác anh hàng thịt vừa mới chết. Từ đó, hồn Trương Ba trú ngụ trong xác hàng thịt, xác hàng thịt mang hồn Trương Ba. Cũng từ đó xảy ra bao chuyện lộn xộn.

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Tóm tắt những sự kiện chính trong từng lớp kịch. Nêu nhận xét về diễn biến của các sự kiện đó.

Trả lời:

- Tóm tắt các lớp kịch:

+ Lớp 1: Hồn Trương Ba trong xác hàng thịt rơi vào bi kịch sống trái tự nhiên; mâu thuẫn giữa hồn và xác bộc lộ gay gắt.

+ Lớp 2: Hồn Trương Ba đối thoại với người thân và các nhân vật khác; bi kịch bị tha hóa, mất dần nhân cách được đẩy lên cao trào.

+ Lớp 3: Hồn Trương Ba đối thoại với Đế Thích, đi đến lựa chọn từ bỏ sự sống vay mượn để giữ trọn phẩm giá.

- Nhận xét: Diễn biến kịch phát triển theo chiều hướng tăng dần xung đột, từ nhận thức bi kịch đến hành động tự lựa chọn, thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc.

Câu 2 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Xác định xung đột chính trong đoạn trích. Qua xung đột đó, Lưu Quang Vũ làm nổi bật bi kịch gì của con người?

Trả lời:

- Xung đột chính:

+ Xung đột giữa hồn và xác trong con người Trương Ba.

+ Xung đột giữa quan niệm sống coi trọng giá trị tinh thần và đề cao giá trị vật chất.

- Bi kịch:

+ Bi kịch của con người khi phải sống trong sự bất hòa giữa hồn và xác.

+ Bi kịch của con người khi đánh mất bản thân, giá trị tinh thần.

Câu 3 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Qua những lời thoại và hành động của Hồn Trương Ba được thể hiện trong đoạn trích, bạn có nhận xét gì về tính cách nhân vật này?

Trả lời:

- Qua những lời thoại và hành động của Hồn Trương Ba được thể hiện trong đoạn trích, ta có thể thấy tính cách chính trực,ngay thẳng, cao khiết của Hồn Trương Ba, đối lập với tính cách thô tục, xảo trá của Xác Hàng Thịt.

Câu 4 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nhận xét về kết thúc của vở kịch. Theo bạn, đó có phải là một kết thúc bi kịch không? Vi sao?

Trả lời:

- Nhận xét về kết thúc:

+ Kết thúc mở: Không có lời giải cho bi kịch.

+ Mở ra nhiều suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống.

- Có thể coi là một kết thúc bi kịch:

+ Trương Ba không thể sống đúng với bản thân.

+ Giá trị tinh thần bị tha hóa bởi thể xác.

Câu 5 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Lớp thoại “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” cho biết điều gì về các mặt xung đột trong mỗi con người? Bạn cảm nhận như thế nào về ý nghĩa triết lí của lớp kịch này?

Trả lời:

- Ý nghĩa triết lí của lớp kịch này:

+ Cuộc đấu tranh giữa phần con và phần người, giữa đạo đức và tội lỗi, giữa khát vọng và dục vọng.

+ Phê phán những kẻ nương theo lối sống dục vọng tầm thường, một mặt vạch ra quan niệm phiến diện, xa rời thực tế khi coi thường giá trị vật chất và những nhu cầu của thể xác.

+ Sau cuộc đối thoại này, Trương Ba đã nhận ra rằng được sống là người quý giá thật nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn với những giá trị mình vốn cố và theo đuổi còn quý giá hơn.

Câu 6 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Trong đoạn trích, Hồn Trương Ba cho rằng thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết, nhưng Xác Hàng Thịt lại cho rằng thể xác có sức mạnh ghê gớm, lắm khi lấn át cả linh hồn. Trình bày ý kiến của bạn về các quan điểm đó.

Trả lời:

- Phân tích quan điểm về thể xác:

+ Hồn Trương Ba: Thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết.

+ Xác Hàng Thịt: Thể xác có sức mạnh ghê gớm, lắm khi lấn át cả linh hồn.

- Ý kiến của bản thân:

+ Cả hai quan điểm đều có phần đúng.

+ Thể xác và linh hồn là hai yếu tố thống nhất, không thể tách rời.

+ Cần có sự hài hòa giữa hai yếu tố để có một cuộc sống trọn vẹn.

Câu 7 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ gợi cho bạn suy nghĩ gì về ý nghĩa cuộc sống? Theo bạn, thế nào là một cuộc sống thực sự có ý nghĩa?

Trả lời:

- Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt gợi suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa của việc được sống là chính mình. Sống không chỉ là tồn tại về thể xác mà quan trọng hơn là giữ được nhân cách, phẩm giá và sự hài hòa giữa tâm hồn – thể xác. Cuộc sống trở nên vô nghĩa nếu con người phải sống nhờ, sống giả, sống trái với bản chất và những giá trị đạo đức tốt đẹp của mình.

- Theo em, một cuộc sống thực sự có ý nghĩa là cuộc sống chân thật, tự do trong tinh thần, được là mình, biết hướng thiện, sống có trách nhiệm với bản thân và với người khác, dù phải chấp nhận mất mát hay hi sinh.

* Viết kết nối với đọc

Bài tập (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nếu bạn là Hồn Trương Ba trong trích đoạn kịch, bạn có lựa chọn giống như nhân vật hay không? Vì sao? Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề này.

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo

Nếu tôi là Hồn Trương Ba trong trích đoạn kịch, tôi sẽ lựa chọn giống như nhân vật: chấp nhận cái chết để được sống đúng là mình. Bởi lẽ, sự sống không chỉ được đo bằng thời gian tồn tại của thể xác mà còn bằng giá trị tinh thần và nhân cách con người. Sống nhờ trong thân xác người khác khiến Hồn Trương Ba ngày càng đánh mất bản thân, bị tha hóa, làm tổn thương những người mình yêu thương. Một cuộc sống như thế, dù kéo dài, cũng chỉ là sự tồn tại mệt mỏi và đau đớn. Lựa chọn ra đi của Hồn Trương Ba thể hiện bản lĩnh, lòng tự trọng và khát vọng sống chân thật. Theo tôi, dám từ bỏ sự sống không còn đúng nghĩa để bảo vệ nhân cách và phẩm giá chính là cách sống cao đẹp nhất.

Bài giảng: Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Thực hành tiếng Việt trang 114
• Viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội
• Thuyết trình về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước
• Củng cố, mở rộng trang 123
• Thực hành đọc: Khúc đồng quê

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---