Soạn bài Nỗi buồn chiến tranh - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Nỗi buồn chiến tranh trang 19 → trang 25 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 12 dễ dàng hơn.

Soạn bài Nỗi buồn chiến tranh - Kết nối tri thức

Soạn bài: Nỗi buồn chiến tranh - Cô Nguyễn Hoa (Giáo viên VietJack)

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 19 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Chiến tranh - hai tiếng ấy gợi cho bạn những ấn tượng, suy nghĩ gì? Hãy kể tên một số kênh thông tin hay tài liệu đã đưa lại cho bạn những hiểu biết nhất định về chiến tranh.

Trả lời:

- Chiến tranh – hai tiếng đầy bi thương và đau đớn. Nó gợi lên trong tôi những hình ảnh về sự tàn phá, mất mát và đau khổ. Chiến tranh là một cuộc đấu tranh đẫm máu, khiến con người phải chịu đựng những hậu quả về cả vật chất và tinh thần. Tuy nhiên, chiến tranh cũng là một bài học đắt giá về sự đoàn kết, hy sinh và lòng yêu nước.

- Một số kênh thông tin đem lại hiểu biết về chiến tranh cho chúng ta:

+ Đài truyền hình Việt Nam VTV

+ Các trang web, báo điện tử chính thống của chính phủ, quốc gia

+ Các cuốn tiểu thuyết viết về chiến tranh

Câu hỏi 2 (trang 19 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Bạn đã học, đã đọc những tác phẩm văn học nào viết về đề tài chiến tranh? Nêu ấn tượng nổi bật của bạn về một trong số những tác phẩm ấy.

Trả lời:

- Một số tác phẩm viết về chiến tranh ví dụ như “Những ngôi sao xa xôi” - Nguyễn Minh Châu; “Mảnh trăng cuối rừng” - Nguyễn Minh Châu; “Mãi mãi tuổi hai mươi” - Nguyễn Văn Thạc; “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” - Đặng Thùy Trâm...

- Ấn tượng về Nhật kí Đặng Thùy Trâm: Nhật kí Đặng Thùy Trâm để lại ấn tượng sâu sắc về vẻ đẹp tâm hồn của một nữ bác sĩ trẻ giàu lý tưởng, sống chân thành, giàu yêu thương và sẵn sàng hi sinh vì Tổ quốc; tác phẩm vừa chân thực, xúc động, vừa toát lên tinh thần yêu nước và nhân văn sâu sắc.

* Trong khi đọc:

1. Yếu tố ngoại cảnh nào đã góp phần làm sống dậy kí ức chiến tranh của nhân vật Kiên?

Những yếu tố ngoại cảnh: giữa đêm lạnh giá, màn mưa mỏng đang chầm chậm tràn ngang qua bầu không khí xanh xám run rẩy, gió Đông Bắc thổi.

2. Kiên đã sống trong trạng thái như thế nào khi bị kí ức chiến tranh khuấy đảo?

Kiên đã sống trong trạng thái:

- Hồn phách xiêu lạc, ý thức mờ mịt, lú lẫn, mê mẩn Kiên đi đi lại lại, kí ức lóe chớp.

- Tay mỏi tê, run lên, tim như rách dần, cả hai buồng phổi nghẹt khói thuốc, miệng khô đắng, cổ tắc lại, nấc, anh cắm đầu viết. 

3. Điều gì để lại ấn tượng nặng nề nhất trong kí ức của Kiên?

Để lại ấn tượng nặng nề nhất trong kí ức của Kiên đó chính là trận tử chiến truông Gọi Hồn với những diễn biến nặng nề của nó và số phận bi thảm của tiểu đoàn anh.

4. Có thể hiểu như thế nào về ý tưởng: con người Kiên sẽ được “phục sinh trong chuỗi dài tái hiện”?

Kiên trở về từ chiến tranh nhưng vẫn sống trong ám ảnh và day dứt. Anh được “phục sinh” sau chiến trường, song sự phục sinh ấy là chuỗi dài tái hiện khi những ký ức đau thương, mất mát và sự hi sinh của đồng đội luôn ám ảnh, không thể phai mờ.

5. Tác giả đã miêu tả như thế nào về quá trình phục hiện của thế giới kí ức?

- Miêu tả nội tâm nhân vật Kiên: Trong trạng thái cô quạnh, trầm buồn, Kiên vượt ra khỏi thực tại để đi vào không gian tinh thần mênh mông, nơi ranh giới giữa người sống – người chết, hạnh phúc – khổ đau, hiện tại – quá khứ bị xóa nhòa.

- Miêu tả kí ức: Kí ức hiện lên bí ẩn, chậm rãi, trập trùng, nối tiếp nhau theo dòng cảm xúc: từ những khung cảnh thiên nhiên, chiến trường, con người xa lạ đến nỗi đau tình yêu. Thế giới kí ức vừa êm đềm, giàu chất thơ, vừa khắc nghiệt, thẳm sâu, cho thấy chiến tranh đã in dấu ám ảnh lâu dài trong tâm hồn Kiên.

6. Dưới tác động của kí ức, kết cấu cuốn tiểu thuyết mà Kiên đang viết phát triển theo chiều hướng nào?

Dưới tác động của kí ức, kết cấu cuốn tiểu thuyết Kiên đang viết phát triển theo chiều hướng phi tuyến tính, đứt gãy và vòng lặp. Các chương sau lặp lại, vọng âm các chương trước; những tình tiết ở đầu tác phẩm lại xuất hiện ở phần cuối, khiến truyện vừa tiến tới đoạn kết vừa như luôn dang dở. Thời gian nghệ thuật không tuân theo trật tự trước – sau mà vận hành theo logic của trí nhớ và tưởng tượng, còn Kiên trở nên thụ động, để cho dòng kí ức tự dẫn dắt và tự cấu trúc tác phẩm.

7. Sự thờ ơ của người đời đối với Kiên nói lên điều gì?

- Trong tác phẩm, sự thờ ơ của người đời đối với Kiên thể hiện nhiều điều:

+ Sự vô cảm đối với một người đã trải qua chiến tranh.

+ Sự lãng quên hậu quả và mất mát của chiến tranh.

→ Sự thờ ơ ấy thể hiện sự thiếu hiểu biết, sự lãng quên và không đồng cảm với những người phải chịu đau khổ trong chiến tranh.

8. Chú ý sự xuất hiện của người kể chuyện xưng “tôi”.

Người kể chuyện xưng “tôi” tạo điểm nhìn trung gian, tăng tính chân thực và dẫn dắt người đọc tiếp cận thế giới kí ức, nỗi buồn chiến tranh của Kiên.

9. Người kể chuyện gặp khó khăn gì khi đọc những trang bản thảo do “nhà văn phường chúng tôi” để lại?

Người kể chuyện gặp khó khăn khi đọc những trang văn của bản thảo:

- Sự lộn xộn của thứ tự bản thảo

- Các trang bản thảo bị thiếu do nhiều nguyên nhân như bị đốt, bị mối xông, tác giả loại.

- Mạch truyện không ngừng đứt gãy, từ đầu đến cuối không nổi một tuyến chung, toàn là những khối thù hình.

→ Từ đây tác giả đánh giá các trang viết chứng tỏ sự hụt hẫng của tư duy người viết, chứng tỏ cái vẻ lực bất tòng tâm của y.

10. Giữa người kể chuyện và Kiên có những điểm chung gì?

Người kể chuyện và Kiên có chung một nỗi buồn chiến tranh và có chung khát vọng hòa bình.

11. Vì sao người kể chuyện lại xem dòng hồi tưởng của Kiên thể hiện “niềm cảm hứng, niềm lạc quan quay ngược về quá khứ”?

Bởi vì nhờ những dòng kí ức đó mà Kiên được vĩnh viễn sống trong những ngày tháng đau thương nhưng huy hoàng, những ngày bất hạnh nhưng chan chứa tình người... ngày mà tất cả đều còn rất son trẻ, trong trắng và chân thành.

* Sau khi đọc:

Nội dung chính: Đoạn trích kể về nhân vật Kiên đã từng tham gia chiến tranh, nay bị ám ảnh bởi những kí ức đau thương của cuộc chiến. Anh lựa chọn viết lách để được phục sunh tinh thần. Nhờ vậy mà anh tìm ra ý nghĩa sâu sắc và hướng đi mới trong cuộc sống, sự bình an trong tâm hồn.

Câu 1 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Nêu ấn tượng ban đầu của bạn về nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã học.

Trả lời:

Ấn tượng của em về đoạn trích “Nỗi buồn chiến tranh”:

- Truyện có ít sự kiện.

- Nhân vật trong đoạn trích gần như không có hành động bên ngoài mà chỉ có hành động bên trong.

- Câu chuyện được kể từ hai ngôi: ngôi thứ ba (phần 1) và ngôi thứ nhất (phần 2)

Câu 2 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Tóm tắt nội dung từng phần của đoạn trích. Qua các nội dung đó, bạn hiểu thêm điều gì về yếu tố sự kiện vốn được xem là một vật liệu cơ bản dùng để xây dựng tác phẩm truyện (trong đó có tiểu thuyết)?

Trả lời:

- Tóm tắt từng phần nội dung của đoạn trích:

+ Phần 1: Người kể chuyện ngôi thứ ba, kể về trạng thái luôn sống với kí ức chiến tranh của nhân vật Kiên – dòng kí ức đã thôi thúc anh cầm bút để ghi chép lại tất cả trải nghiệm.

+ Phần 2: Người kể chuyện xưng tôi, kể về những ấn tượng, cảm xúc, suy tư của mình khi đối diện với núi bản thảo bộn về mà Kiên bỏ lại.

- Yếu tố sự kiện vốn được xem là một vật liệu cơ bản dùng để xây dựng một tác phẩm truyện đó là những biến cố, kí ức, tình huống mà nhân vật trải qua trong cuộc đời, đưa ra những thách thức và tạo ra sự phát triển cho câu chuyện.

Câu 3 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Trạng thái tâm lí thường trực của nhân vật Kiên là gì? Liệt kê những từ ngữ đã được tác giả sử dụng để miêu tả trạng thái tâm lí đó.

Trả lời:

- Trạng thái tâm lí thường trực của nhân vật Kiên là những cảm xúc buồn bã, mất mát, cô đơn và tuyệt vọng.

- Những từ ngữ đã được tác giả sử dụng để miêu tả trạng thái tâm lí đó: cô quạnh, âu sầu, hồn xiêu phách lạc, ý thức mở mịt, lú lẫn, mê mẩn, bi quan bế tắc, lực bất tòng tâm...

Câu 4 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Trong hồi ức của Kiên, chiến tranh đã hiện lên với khuôn mặt như thế nào? Theo hiểu biết của bạn, đây có phải là khuôn mặt duy nhất của chiến tranh hay không? Vì sao?

Trả lời:

- Trong hồi ức của Kiên, chiến tranh thường được hiện lên với một khuôn mặt đầy đau đớn, khó khăn và mất mát. Cảnh tượng của chiến tranh thường là của một thế giới đầy bạo lực, cô đơn và tuyệt vọng, nơi mà những con người phải đối mặt với sự khốn khổ và mất mát hàng ngày.

- Tuy nhiên đây không phải là khuôn mặt duy nhất của chiến tranh, nhất là trong cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược. Từ góc nhìn khác, người ta có thể thấy vẻ hào hùng, lãng mạn của nó, bất chấp thực tế khốc liệt. Nhiều tác phẩm như: Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Bài ca xuân 71, Những ngôi sao xa xôi, Mảnh trăng cuối rừng,... đã chứng tỏ điều đó.

Câu 5 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Qua đoạn trích, bạn hiểu như thế nào về ý nghĩa của sự nhớ lại đối với đời sống tinh thần một con người?

Trả lời:

Sự nhớ lại đối với đời sống tinh thần không chỉ là việc đơn thuần tái hiện lại quá khứ mà còn mang theo một ý nghĩa sâu sắc về tinh thần con người và hành trình tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống. Nó giúp cho con người tái hiện được kí ức, được sống trong những kỉ niệm huy hoàng thời quá khứ từ đó có thể nhận ra những giá trị, niềm tin và định hình bản thân mình. Không chỉ vậy, những kí ức và hình ảnh từ quá khứ là nguồn cảm hứng và học hỏi không ngừng cho cuộc sống hiện tại và tương lai.

Câu 6 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Người kể chuyện đã nêu những nhận xét gì về cuốn tiểu thuyết mà nhân vật Kiên đang viết dở? Những nhận xét đó gợi liên hệ tới đặc điểm nào của tiểu thuyết hiện đại?

Trả lời:

- Người kể chuyện đã nêu những nhận xét về cuốn tiểu thuyết mà nhân vật Kiên đang viết:

+ Là một sáng tác dựa trên nguồn cảm hứng chủ đạo của sự rối bời

+ Mạch truyện không ngừng đứt gãy. Tác phẩm từ đầu đến cuối không hề có nổi một tuyến chung… như thể rơi vào một kẽ nứt nào đó của thời gian tác phẩm.

+ Ta vẫn gọi đó là mất bố cục. Sự thiếu mạch lạc, thiếu bao quát…

- Những nhận xét trên của người kể chuyện khiến ta liên hệ tới đặc điểm thể hiện nội dung đa dạng và bao quát một phạm vi hiện thực rất rộng của tiểu thuyết.

Câu 7 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Trong đoạn trích, phần kể lại chuyện Kiên bỏ đi và "tôi" đọc lại bản thảo của Kiên góp phần soi tỏ được điều gì về bản chất nỗi đau buồn của nhân vật chính, về công việc viết tiểu thuyết?

Trả lời:

- Việc Kiên bỏ đi cho thấy nỗi buồn chiến tranh quá sâu nặng, ám ảnh đến mức anh không thể hòa nhập trọn vẹn với đời sống hiện tại.

- Phần “tôi” đọc lại bản thảo giúp làm rõ: viết tiểu thuyết với Kiên không chỉ là sáng tác nghệ thuật mà là hành trình đối diện, tái hiện và gánh chịu nỗi đau chiến tranh.

- Qua đó, bản chất nỗi buồn của Kiên hiện lên như một nỗi đau dai dẳng, không khép lại, còn việc viết trở thành cách tồn tại và tự cứu rỗi trong ký ức.

Câu 8 (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Nêu nhận xét khái quát về sự ý thức của tác giả Bảo Ninh đối với việc lựa chọn hình thức viết phù hợp khi thể hiện vấn đề nỗi buồn chiến tranh.

Trả lời:

- Sự ý thức của tác giả Bảo Ninh đối với việc lựa chọn hình thức viết phù hợp khi thể hiện vấn đề nỗi buồn chiến tranh:

+ Nỗi buồn chiến tranh viết dưới dạng tiểu thuyết lồng trong tiểu thuyết (hình tượng người kể chuyện xưng tôi).

+ Cách viết phi tuyến tính, chồng xếp lẫn lộn các bình diện thời gian, không gian, nương theo dòng tâm tư nặng nề nhưng cũng đấy biến động của nhân vật.

+ Xây dựng diễn biến tâm lí, hành động của nhân vật Kiên: viết tiểu thuyết rồi sau đó bỏ đi đâu chẳng rõ, cái nhìn của Kiên về chiến tranh rất dễ trở thành một cái nhìn mang tính chất áp đặt, chi phối toàn bộ cảm giác, nhận thức của người đọc. Trong tiểu thuyết, tôi chưa từng biết Kiên ngoài đời - đã nêu những nhận xét về anh từ một góc nhìn khách quan. Đến lượt độc giả, tâm trạng và hành xử của Kiên lại lần nữa được soi xét.

* Kết nối đọc - viết

Bài tập (trang 25 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về sự lựa chọn của nhân vật Kiên: nhớ và viết để được phục sinh về tinh thần.

Trả lời:

Trong tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh, nhân vật Kiên được xây dựng là một nhân vật đã từng tham gia chiến tranh nên tâm lí cũng như tinh thần của Kiên đã bị ám ảnh bởi những kí ức đau thương của chiến tranh. Anh ta chọn nhớ và viết để được phục sinh về tinh thần. Với hoàn cảnh của nhân vật Kiên, anh ta không thể dứt khỏi kí ức chiến tranh, anh ta khó hòa nhập với cộng đồng nhưng có lẽ, việc nhớ và viết chính là phương pháp trị liệu tốt nhất để anh có thể tìm thấy sự bình an trong tâm hồn, anh có thể gặp lại đồng đội đã hi sinh, có thể nhớ lại kí ức tươi đẹp và có lẽ, đó là lựa chọn phù hợp với Kiên. Viết và nhớ giúp Kiên tìm thấy ý nghĩa và định hướng trong cuộc sống, đồng thời giúp anh ta vượt qua những khó khăn và đau khổ. Với lựa chọn này giúp anh không chỉ đối diện với những thách thức mà còn tìm ra những ý nghĩa sâu sắc và hướng đi mới trong cuộc sống.

Bài giảng: Nỗi buồn chiến tranh - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Thực hành tiếng Việt trang 26
• Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Củng cố, mở rộng trang 36
• Thực hành đọc: Trên xuồng cứu nạn

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---