Soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc trang 11 → trang 18 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 12 dễ dàng hơn.

Soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Kết nối tri thức

Soạn bài: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Cô Nguyễn Hoa (Giáo viên VietJack)

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 11 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Khi nói về loại nhân vật văn học có thể gây cho độc giả sự chú ý, tò mò ngay từ cái tên, bạn nghĩ tới những nhân vật nào? Nêu nhận xét về ý nghĩa của việc đặt tên cho các nhân vật trong sáng tác văn học.

Trả lời:

- Khi nói về loại nhân vật văn học có thể gây cho độc giả sự chú ý, tò mò ngay từ cái tên, em đã nghĩ tới một số nhân vật như: Chí Phèo, Thị Nở, Dế Mèn, Chị Dậu,...

- Việc đặt tên cho nhân vật có ý nghĩa: tạo ấn tượng ban đầu, gợi tính cách và số phận nhân vật, thể hiện dụng ý nghệ thuật của tác giả, góp phần làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm.

Câu 2 (trang 11 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Nêu những hiểu biết của bạn về tiếng cười trào phúng trong sáng tác văn học (đối tượng trào phúng, thủ pháp trào phúng, giọng điệu trào phúng...).

Trả lời:

Tiếng cười trào phúng trong sáng tác văn học là tiếng cười mang ý nghĩa phê phán, châm biếm, vạch trần cái xấu, cái giả dối trong xã hội.

- Đối tượng trào phúng: Những thói hư tật xấu của con người; sự giả dối, lố bịch, đạo đức giả; những hiện tượng xã hội tiêu cực, lạc hậu; các nhân vật đại diện cho cái xấu, cái phi lí.

- Thủ pháp trào phúng: Phóng đại, đối lập, nghịch lí; xây dựng tình huống gây cười; đặt tên nhân vật mang ý nghĩa mỉa mai; sử dụng ngôn ngữ châm biếm, hài hước.

- Giọng điệu trào phúng: Mỉa mai, chế giễu, châm biếm, đả kích,...

* Trong khi đọc:

1. Chú ý cách giới thiệu về sự kiện qua những chi tiết cụ thể và các yếu tố hé lộ giọng điệu trần thuật chính.

- Cách giới thiệu về sự kiện:

+ Không gian, địa điểm: Sân quần Rollandes Varreau của Hà Thành.

+ Con người: nhiều người đổ xô nhau đến xem sự kiện thể thao (cũng trên ba nghìn), khung cảnh hỗn loạn (nhiều người không mua được vé, phẫn uất chết).

- Giọng điệu châm biếm, mỉa mai xen lẫn thái độ phê phán cũng như cách hành xử của những người tham gia xem trận đấu này. 

2. Câu văn này có thể gợi lên ấn tượng gì về nhân vật Xuân Tóc Đỏ?

- Xuân Tóc Đỏ hiện lên qua lời kể gián tiếp của cô Tuyết: Xuân là niềm hi vọng cuối cùng của gia đình. Giá trị của Xuân không nằm ở nhân cách hay tài năng thực chất, mà ở khả năng “cứu vãn danh dự”, tức một công cụ đánh bóng hư danh.

→ Câu văn vừa đề cao Xuân một cách trào phúng, vừa bóc trần bản chất giả tạo của danh dự trong xã hội đương thời.

3. Người kể chuyện đã miêu tả chân dung các nhân vật bằng giọng điệu như thế nào?

- Người kể chuyện đã miêu tả các nhân vật bằng giọng điệu trào phúng, hài hước: từ ngữ mang tính biểu cảm hình tượng để tạo ra một hình ảnh sống động về những người ngồi trên khán đài.

4. Đoạn văn cho thấy điều gì về bản chất của cuộc bài binh bố trận được nhà nước thuộc địa triển khai trước một sự kiện chính trị quan trọng.

Đoạn văn cho thấy cuộc “bài binh bố trận” của nhà nước thuộc địa chỉ mang tính hình thức, quan liêu và lố bịch: tổ chức rầm rộ nhưng hỗn loạn, suy diễn sự cố thành “phản trắc”, và cuối cùng chỉ lo giữ thể diện chính trị trước công chúng, không quan tâm đến thực chất sự kiện.

5. Lí do sự hài lòng của các đối tượng tham dự sự kiện đã được diễn tả như thế nào?

 - Hải, Thụ và Xuân: công chúng đã biết được tài năng trước đó.

- Tổng cục chỉ đề cử Xuân là một người chưa chiếm quán quân năm nào, thì đó chính là một cử động kiêu ngạo rất kín đáo vậy. Việc này thể hiện sự tôn trọng đối thủ và linh hoạt của Tổng cục, nước bạn cũng sẽ hài lòng. 

- Ông Văn Minh, ông bầu sung sướng vì người của mình được đại diện cho Hà Thành để giữ cái danh dự cho Tổ quốc, trước nhà vô địch Xiêm vì như vậy sẽ làm tăng danh dự cho bản thân.

6. Sự cường điệu trong cách miêu tả phản ứng của vua Xiêm mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?

Sự cường điệu trong cách miêu tả phản ứng của vua Xiêm đã đem lại hiệu quả nghệ thuật:

+ Tạo nên một không khí căng thẳng và quan trọng trong tình huống thi đấu đỉnh điểm.

+ Tái hiện cảm xúc tức giận đến cao độ của nhà vua.

+ Cho thấy được sự phức tạp của nền chính trị, ngoại giao lúc bấy giờ.

7. Các quan chức nhà nước có động thái gì nhằm cứu vãn tình hình? Các động thái đó có tính chất khôi hài như thế nào?

- Các động thái của quan chức nhà nước nhằm cứu vãn tình hình: bí mật cử người tìm ông bầu Văn Minh, yêu cầu Xuân Tóc Đỏ hãy nhường quán quân Xiêm và hứa sẽ bù đắp danh lợi.

- Tính chất khôi hài của các động thái đó: Một trận đấu thể thao bị thổi phồng thành chuyện “vận mệnh đất nước”, được giải quyết bằng thì thầm, mua chuộc, bộc lộ sự lố bịch và giả tạo của bộ máy cầm quyền.

8. Nhịp điệu trần thuật ở đoạn này có điểm gì đáng chú ý?

Nhịp điệu trần thuật trong đoạn này là nhịp điệu nhanh, gấp gáp, làm nổi bật không khí căng thẳng đến nghẹt thở khi tỉ số của hai tuyển thủ đang cận kề nhau và chỉ còn một bàn quyết định ấy thế mà lại để thua.

9. Bạn có liên tưởng gì đến thực tế thường diễn ra sau một sự kiện thể thao hay văn hóa mà bạn được biết?

Sau một sự kiện thể thao, văn hóa công chúng sẽ thường thảo luận rất sôi nổi về các vấn đề liên quan, chẳng hạn như: đời tư của người có ngôi vị quán quân, á quân, tên tuổi người/đội chiến thắng....

10. Cách xưng hô của nhân vật Xuân Tóc Đỏ có gì đáng chú ý?

- Xuân Tóc Đỏ gọi quần chúng bằng những cái tên như quần chúng nông nổi và gọi là mi và hắn tự xưng ta.

→ Cách gọi này cho thấy Xuân Tóc Đỏ coi thường quần chúng, tự coi mình là thượng đẳng, là bề trên. Cho thấy tính cách trịch thượng, tự kiêu, tự đại của Xuân Tóc Đỏ.

11. Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn có ý nghĩa nghệ thuật như thế nào?

- Những ghi chú trong ngoặc đơn có ý nghĩa:

+ tăng thêm sự chân thật và sâu sắc trong một đoạn văn đặc biệt là đoạn văn miêu tả một nhân vật diễn thuyết.

+ nó giúp độc giả hoặc người nghe cảm nhận được những suy nghĩ, cảm xúc và tư duy tư nhân vật đang trải qua. 

+ giúp kiểm soát nhịp điệu của đoạn văn, sử dụng để tạo điểm nhấn, gây sự chú ý.

12. Có thể dùng những từ ngữ gì để khái quát về tính chất phản ứng của đám đông được thể hiện qua đoạn này?

Các từ ngữ để khái quát lại tính chất phản ứng của đám đông: Đồng tình, ngưỡng mộ, hân hoan.

* Sau khi đọc

Nội dung chính: Đoạn trích kể về câu chuyện của nhân vật Xuân Tóc Đỏ. Trong một trận đấu tại Hà Thành, Xuân được cử đi thi đấu với quán quân nước Xiêm. Trong trận thi đấu, Xuân chiếm được ưu thế nhưng được lệnh “nhường quán quân” cho nước Xiêm. Sau đó, với sự lẻo mép, khôn lỏi, Xuân đã thuyết phục quần chúng; và hắn được người đời ca tụng, tán dương.

Câu 1 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc bằng một sơ đồ phù hợp.

Trả lời:

Câu 2 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Xác định ngôi kể, điểm nhìn đã được nhà văn lựa chọn và ý nghĩa của ngôi kể, điểm nhìn ấy trong việc làm sáng tỏ bản chất hiện thực theo khám phá và quan niệm của ông.

Trả lời:

- Ngôi kể: ngôi thứ ba.

- Điểm nhìn: điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri, đứng ngoài câu chuyện nhưng thâm nhập sâu vào các sự kiện, nhân vật, quan sát từ nhiều phía (quan chức, Xuân Tóc Đỏ, đám đông).

- Ý nghĩa:

+ Giúp nhà văn bao quát toàn cảnh hiện thực xã hội, từ hậu trường quyền lực đến đám đông công chúng.

+ Tạo điều kiện để phơi bày bản chất lố bịch, giả tạo, phi lí của xã hội thuộc địa nửa tây hóa.

+ Thuận lợi cho việc sử dụng giọng điệu trào phúng, mỉa mai, thể hiện rõ quan niệm phê phán sâu cay của Vũ Trọng Phụng đối với hiện thực đương thời.

Câu 3 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Theo bạn, tình huống nào đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt của toàn bộ sự kiện được kể trong đoạn trích? Hãy phân tích tính chất của tình huống đó.

Trả lời:

- Tình huống: Xuân thắng điểm quân Xiêm La, các quan chức nhà nước yêu cầu Xuân cố ý thua trận để tránh rắc rối ngoại giao.

- Phân tích: Đây là tình huống bất ngờ, nghịch lí: một trận đấu thể thao lại bị chi phối bởi chính trị và ngoại giao. Tình huống đẩy sự việc lên cao trào (khi Xuân đang có khả năng thắng) rồi bẻ ngoặt đột ngột sang kết cục thua. Nó mang đậm tính trào phúng: cái nhỏ nhặt (một trận quần vợt) bị thổi phồng thành “vận mệnh đất nước”, còn danh dự thể thao thì bị đem ra mặc cả.

→ Qua đó, Vũ Trọng Phụng phơi bày bản chất giả tạo, lố bịch của bộ máy cầm quyền và xã hội đương thời, đồng thời làm nổi bật hình tượng Xuân Tóc Đỏ như một “anh hùng cứu quốc” đầy mỉa mai.

Câu 4 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng. Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi cho bạn liên tưởng đến thể loại văn học nào có đặc điểm hình thức tương tự?

Trả lời:

- Những nét đặc sắc trong cách Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng:

+ Lời diễn thuyết thành thạo, đánh vào tâm lí cứu quốc.

+ Ngôn từ mạnh mẽ để tạo ra ấn tượng mạnh mẽ như xưng ta, gọi Mi, tự nhận mình là người xả thân cứu nước...

+ Xuân Tóc Đỏ tỏ ra có lòng hy sinh cao thượng khi từ chối danh vọng cá nhân để đóng góp vào việc tiến bộ của tổ quốc và duy trì hoà bình thế giới.

+ Phản ứng của công chúng: cảm phục và hoan hô.

=> Điều này thể hiện khả năng thuyết phục của Xuân Tóc Đỏ và tác động tích cực của ý kiến và hành động của anh ta lên người nghe.

- Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi cho ta liên tưởng đến thể loại văn học có đặc điểm hình thức tương tự đó là kịch. 

Câu 5 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Nêu nhận xét khái quát về sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật ở đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.

Trả lời:

* Giống nhau:

- Sử dụng ngôn ngữ gần gũi với người đọc.

- Sử dụng câu trực tiếp để truyền đạt ý kiến, tuyên bố và thể hiện suy nghĩ.

* Khác nhau:

- Ngôn ngữ người kể chuyện: sử dụng ghi chú trong ngoặc đơn để thêm vào những ý kiến cá nhân, châm biếm, hay những suy nghĩ mà người kể muốn chia sẻ. Điều này tạo ra một góc nhìn thứ ba, không phải là của nhân vật trong câu chuyện.

- Ngôn ngữ của nhân vật: thường sử dụng cảm xúc và ngôn ngữ mạnh mẽ hơn để diễn đạt suy nghĩ và tâm trạng của mình.

Câu 6 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Tìm những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa và nghịch ngữ trong văn bản.

Trả lời:

- Những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa:

+ Tuy giá vé vào cửa là ba đồng hạng bét, số công chúng hôm sau ấy, cũng trên ba nghìn. Sân quần Rollandes Varreau của Hà Thành bữa ấy đã ghi được một chỗ rẽ cho lịch sử thể thao.

+ Tiếng loa vừa vang lên xong, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc. Vì rằng tài nghệ của Hải, Thụ và Xuân, thì người ta đã nhiều lần mục kích hết rồi.

- Những câu văn sử dụng nghịch ngữ:

+ Đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi.

+ Với cái hùng biện của một người đã thổi loa những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát, lại được ông Văn Minh vặn đĩa kèn, Xuân Tóc Đỏ đã chinh phục quần chúng như một chính trị gia đại tài của Phương Tây.

+ Như một bậc vĩ nhân nhũn nhặn, nó giơ quả đấm chào loài người, nhẩy xuống đất, lên xe hơi. Rồi mấy chiếc xe của các bạn thân nó mở máy chạy, để lại cái đám công chúng nghìn người bùi ngùi và cảm động.

Câu 7 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Đoạn trích đã cho thấy điều gì về phong cách hiện thực của nhà tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng? Nêu một số thủ pháp được nhà văn sử dụng để tăng cường khả năng bao quát hiện thực cho các trang viết của mình.

Trả lời:

- Vũ Trọng Phụng là một nhà văn hiện thực.

+ Ông ý thức phơi bày những mặt trái, mặt nhố nhăng của hiện thực luôn thường trực. Trong con mắt của ông, xã hội đương thời đầy rẫy những biểu hiện của sự tha hóa, suy đồi.

+ Ông sắc sảo trong việc xây dựng những chân dung biếm họa, luôn tìm thấy những chi tiết độc đáo có thể lột trần chân tướng của sự vật, hiện tượng, con người thuộc nhiều tầng lớp khác nhau.

- Một số thủ pháp được nhà văn sử dụng để tăng cường khả năng bao quát hiện thực cho các trang viết:

+ Sử dụng bối cảnh lịch sử và xã hội thực tế, sử dụng những sự kiện có thật trong đời sống hằng ngày.

+ Ông sử dụng ngôn từ sắc bén, mô tả tinh tế để thể hiện sự nhạy bén trong việc quan sát và phê phán xã hội thông qua các biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ, ẩn dụ…

+ Giọng văn đanh thép, mỉa mai để tố cáo sự thối nát của xã hội đương thời.

Câu 8 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Bạn suy nghĩ gì về trạng thái bị thôi miên và lên đồng của một xã hội, như thực tế được miêu tả trong đoạn trích?

Trả lời:

Trong đoạn trích, tình trạng này diễn ra trong thời kì cũ mới tranh nhau, Á - Âu xáo trộn, lúc này những bọn kệch cỡm, dởm đời lộng quyền với những mưu đồ riêng. - Xuân Tóc Đỏ từ một tên dưới đáy xã hội nhưng gặp thời cộng với sự xảo trá của mình hắn dần bước vào giới thượng lưu và trở thành anh hùng cứu quốc diễn thuyết trước công chúng. Như vậy chứng tỏ rằng xã hội lúc bấy giờ đã bị che mờ mắt cả, ai cũng đi theo cái gọi là trào lưu Âu hóa mà ca tụng một kẻ ngu dốt, xảo trá, coi hắn là đấng vĩ nhân mà tán tụng. Trong thực tế xã hội, trạng thái này là cả một cộng đồng xã hội bị một cá nhân, tổ chức nào đó lôi kéo và điều hướng sang một trạng thái xấu hay còn gọi là bị dắt mũi, nó có thể khiến con người mất đi lí trí, không biết phân biệt phải trái đúng sai.

* Kết nối đọc - viết

Bài tập (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu ấn tượng của bạn về khả năng của tiểu thuyết trong việc diễn tả bức tranh đời sống, thời đại qua học đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc”.

Trả lời:

Đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc” là một bức tranh sống động về đời sống và thời đại mà nó miêu tả. Trong bài, tác giả sử dụng thủ pháp trào phúng để phản ánh một cách sâu sắc về tình hình chính trị, xã hội và tâm lý con người. Sự tương tác giữa các nhân vật, cùng những bức tranh về cuộc sống hàng ngày với những trăn trở về quan hệ con người đã làm cho độc giả chìm trong thế giới mà tác giả tạo ra. Điều này làm nổi bật khả năng của tiểu thuyết làm nổi bật và phản ánh những khía cạnh sâu sắc của xã hội và con người. Như vậy thông qua đoạn trích, ta có thể thấy được khả năng khai thác thác đa dạng các phong cách văn học và kỹ thuật viết để tạo ra những bức tranh đời sống phong phú và đa chiều cùng với đó là tư tưởng, là thông điệp mà nhà văn muốn gửi gắm.

Bài giảng: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Nỗi buồn chiến tranh
• Thực hành tiếng Việt trang 26
• Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Củng cố, mở rộng trang 36

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---