(Siêu ngắn) Soạn bài Bài ca ngất ngưởng - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Bài ca ngất ngưởng trang 95, 96, 97, 98 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Bài ca ngất ngưởng - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN BÀI CA NGẤT NGƯỞNG

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 95  sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Theo quan sát của bạn, hiện nay vấn đề “cá tính” được giới trẻ nhìn nhận như thế nào? 

Trả lời:

- Cá tính được xem là điều tích cực, thể hiện bản thân, sự khác biệt và tự tin (qua phong cách sống, ăn mặc, suy nghĩ, mạng xã hội…). Tuy nhiên, một bộ phận còn nhầm lẫn cá tính với nổi loạn hay khác người, dẫn đến hành vi quá đà hoặc chạy theo trào lưu mà thiếu chiều sâu.

Câu hỏi 2 (trang 95  sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Nêu ý nghĩa của bạn khi nghe nhận xét về một người nào đó có “vị trí cao ngất ngưởng” và khi nghe đánh giá về một ai đó có “thái độ ngất ngưởng”. Từ “ngất ngưởng” trong hai trường hợp trên có giống nhau không?

Trả lời:

- Vị trí cao ngất ngưởng: là một vị trí cao trong xã hội có quyền thế. 

- Thái độ ngất ngưởng: là một thái độ ngang tàng, vượt thế tục của con người. 

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

1. Tự thuật của tác giả về hành trang cuộc đời mình: 

- “Ngất ngưởng” trên đường công danh; 

- “Ngất ngưởng” khi rời chốn quan trường.

Trả lời:

- “Ngất ngưởng” trên đường công danh: chỉ sự thao lược, tài năng, phong cách ngạo nghễ khi làm quan của tác giả. 

- “Ngất ngưởng” khi rời chốn quan trường: chỉ sự ngang tàng của ông khi làm dân thường. 

2. Thái độ, cảm xúc của tác giả khi “tổng kết” về cuộc đời mình.

Trả lời:

Nguyễn Công Trứ đã tự kể về mình, tự thuật, tự đánh giá về bản thân: tự thuật khảng khái, đầy cá tính; ý thức được rõ ràng tài năng, phong cách sống của bản thân; hào vì có cuộc sống hoạt động tích cực trong xã hội; tự hào vì dám sống cho mình, bỏ qua sự gò bó của lễ và danh giáo.

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Liệt kê những từ ngữ mang tính chất tự xưng của tác giả trong bài hát nói. Những từ ngữ ấy đã thể hiện được điều gì về phong cách, tư tưởng của Nguyễn Công Trứ khi tự nhìn nhận về mình?

Trả lời:

- Dùng biệt danh kết hợp đại từ: “ông Hy Văn”, “ông ngất ngưởng”… Từ “ông” tự xưng lặp lại nhiều lần cho thấy sự ngạo nghễ, khẳng định vị thế cao, có phần tự phụ. Chữ “Hy” trong biệt danh này có nghĩa là hiếm, hiếm có; chữ “Vân” là văn chương, học thức, hiểu biết.

- Dùng đại từ thay thế: “tay” ngất ngưởng, “tay” kiếm cung. Từ “tay” ở đây biểu thị ý “ngông”, “ngạo”, tự giễu,… của nhà thơ.

=> Các từ ngữ tự xưng trên trong bài hát nói này (và nhiều bài thơ khác của tác giả) cho thấy phong cách, cá tính riêng, mạnh mẽ. Sự tự tin vào bản lĩnh và tài năng, ý vị ngạo thế khinh đời, phong cách trào lộng phóng túng,… đều ít nhiều được thể hiện trong các ngữ cảnh khác nhau.

Câu 2 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Căn cứ vào mạch ý của bài thơ, có thể chia bố cục tác phẩm thành mấy phần? Nêu ý chính của mỗi phần.

Trả lời:

Bố cục gồm 4 phần:

- Phần 1 (6 câu đầu): cuộc đời làm quan đạt tới danh vọng “ngất ngưởng”.

- Phần 2 (4 câu tiếp): cởi mũ áo từ quan về quê với hành động “ngất ngưởng”.

- Phần 3 (6 câu tiếp): cuộc sống trí sĩ phong tình “ngất ngưởng”.

- Phần 4 (3 câu kết): đạo nghĩa quân thần và đúc kết cả cuộc đời kinh lịch, “ngất ngưởng”.

Câu 3 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Tra từ điển và chỉ ra những nét nghĩa khác nhau của từ “ngất ngưởng”. Căn cứ vào mạch ý của văn bản để xác định ý nghĩa của từ này ở từng trường hợp xuất hiện.

Trả lời:

- Lần 1: gắn với việc thi thố tài năng, gắn với cuộc đời làm quan đạt tới đỉnh cao danh vọng; “ngất ngưởng” thiên về nét nghĩa cao ngất, tột đỉnh.

- Lần 2: gắn với hành động cởi mũ áo tu quan, cưỡi bò rời kinh thành chẳng giống ai; “ngất ngưởng” thiên về nét nghĩa ngạo thế khinh đời, không vướng bận chuyện thị phi.

- Lần 3: tuổi đã cao nhưng vẫn có cuộc sống phong tình, đôi khi chưa vẫn “đứng đắn” dắt theo “một đôi dì”; “ngất ngưởng” thiên về nét nghĩa tự minh tự tại, cốt thỏa đạt thú vui.

- Lần 4: ứng với nhan đề bài hát nói, mang ý khái quát, tổng hợp các nét nghĩa ở trên.

Câu 4 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Thái độ sống, phong cách sống “ngất ngưởng” đã được tác giả thể hiện ở những phương diện, khía cạnh cụ thể nào? Nêu suy nghĩ của bạn về cách lựa chọn lối sống, cách ứng xử cũng như cá tính của tác giả.

Trả lời:

* Thái độ sống, phong cách sống “ngất ngưởng” đã được tác giả thể hiện ở những phương diện, khía cạnh cụ thể:

- Tinh thần nhập thế, hành đạo, có trách nhiệm với thời cuộc.

- Thái độ, lối sống, cách ứng xử với công danh phú quý theo tinh thần tự do tự tại.

- Con người tận tụy với đất nước và nghĩa tình với quê hương.

- Tâm hồn phóng túng, cốt cách tài tử, cá tính mạnh mẽ.

* Cách lựa chọn lối sống, cách ứng xử cũng như cá tính của tác giả tạo nguồn cảm hứng và năng lượng sống dồi dào; do thế luôn mới mẻ, độc đáo và có tính gợi mở.

Câu 5 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Nêu nhận xét về phong cách ngôn ngữ của tác giả thể hiện trong bài hát nói (chú ý các phương diện: cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh; các biện pháp tu từ; vần và nhịp điệu).

Trả lời:

- Về từ ngữ, hình ảnh: Có sự kết hợp những từ ngữ có sắc thái trang trọng và sắc thái tự nhiên, dân dã => đem lại hiệu quả biểu đạt cao, sắc thái biểu cảm phong phú, linh hoạt; sử dụng nhiều hình ảnh có sắc thái cụ thể, gây ấn tượng mạnh; sử dụng điển cố;…

- Về các biện pháp tu từ: Sử dụng đa dạng các biện pháp tu từ như: lặp từ, lặp cấu trúc; liệt kê; đối từ và cú pháp;…

- Về vần và nhịp điệu:

+ Nhịp điệu: theo thể thức, âm hưởng của lối hát nói, nhưng nhìn chung vẫn khá linh hoạt, phóng túng, không gò bó.

+ Cách gieo vần về cơ bản tuân theo quy định, nhưng vẫn có những biến cách và sáng tạo riêng.

Câu 6 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Trình bày suy nghĩ của bạn về sự hội tụ những yếu tố đối lập trong phong cách hành xử của Nguyễn Công Trứ được thể hiện ở bài hát nói. Ngoài chủ đề chính, Bài ca ngất ngưởng còn có chủ đề nào khác? 

Trả lời:

- Có thể nhận diện các yếu tố đối lập trong phong cách hành xử của Nguyễn Công Trứ ở một số nét chính; qua đó, cũng cho thấy rõ các nét tính cách và đời sống tâm hồn phong phú của ông:

+ Con người dốc lòng dốc sức phụng sự quốc gia nhưng vẫn chăm chút cho đời sống cá nhân cá tính;

+ Quyết liệt, cương nghị nhưng vẫn hào hoa phong nhã;

+ Nghiêm trang, cẩn trọng, chu toàn nhưng vẫn cười cợt, dí dỏm, hài hước;

+ Trọng danh dự, sự nghiệp để thực thi bổn phận dựng đạo cương thường nhưng coi nhẹ công danh phú quý;…

=> Nguyễn Công Trứ như là hiện thân và hội tụ của các mặt đối lập, đó là chân dung tự hoạ của Nguyễn Công Trứ, và cũng đúng với con người thực tế của ông.

- Các chủ đề khác: đời sống cá nhân và cái tôi cá tính; cách thức lựa chọn và hành động để tạo nên giá trị sống có ý nghĩa đích thực;…

Câu 7 (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Theo bạn, hình ảnh con người nhà Nho nhập thế - hành đạo và hình ảnh con người phóng túng - tài tử trong bài thơ có tạo nên sự đối lập về nhân cách không? Vì sao?

Trả lời:

- Nguyễn Công Trứ là hiện thân của một mẫu hình nhân cách nhà Nho đặc biệt: vừa nhập thế - hành đạo, vừa hưởng lạc – tài tử; ở phương diện nào ông cũng đạt đến độ khác biệt.

* Kết nối đọc – viết:

Bài tập (trang 98 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) bàn về cách ứng xử trước sự được mất, khen chê, may rủi,... mà tác giả đã thể hiện trong Bài ca ngất ngưởng.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết 1 đoạn văn khoảng 150 chữ, diễn đạt mạch lạc, có câu chủ đề, dùng dẫn chứng phù hợp, chính tả – ngữ pháp chuẩn.

- Nội dung: Trình bày cách ứng xử của Nguyễn Công Trứ trước được – mất, khen – chê, may – rủi trong Bài ca ngất ngưởng (thái độ tự tin, bản lĩnh, coi nhẹ danh lợi, sống phóng khoáng); có liên hệ, bày tỏ suy nghĩ cá nhân.

Đoạn văn tham khảo

Trong Bài ca ngất ngưởng, Nguyễn Công Trứ thể hiện một cách ứng xử rất bản lĩnh trước được – mất, khen – chê, may – rủi của cuộc đời. Ông ý thức rõ tài năng và công lao của mình nên không lệ thuộc vào ánh nhìn của người khác. Khi làm quan, ông tận tâm với triều đình; khi cáo quan, ông ung dung hưởng thú vui riêng, vẫn giữ trọn nhân cách. Trước danh lợi, tác giả không phủ nhận giá trị của công danh nhưng cũng không để nó ràng buộc đời sống tinh thần. Cái “ngất ngưởng” chính là thái độ sống tự tin, phóng khoáng, dám là chính mình, coi nhẹ thị phi, vững vàng trước mọi biến động. Qua đó, Nguyễn Công Trứ gửi gắm thông điệp: con người cần giữ bản lĩnh và lòng tự trọng, sống có trách nhiệm nhưng không đánh mất cá tính, để bình thản đối diện mọi thăng trầm của cuộc đời.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN BÀI CA NGẤT NGƯỞNG

1. Nội dung chính văn bản Bài ca ngất ngưởng

Qua thái độ ngất ngưởng, tác giả muốn thể hiện một phong cách sống tốt đẹp, một bản lĩnh cá nhân của mình trong khuôn khổ của xã hội phong kiến chuyên chế: Hết lòng vì vua, vì nước, bất chấp hết những được - mất, những lời khen - chê ở đời. Đồng thời, bài thơ cũng cho người đọc thấy được sự tự ý thức của tác giả về giá trị của bản thân mình: tài năng, địa vị, phẩm chất - một con người toàn tài với những giá trị mà không phải ai cũng có được.

2. Bố cục văn bản Bài ca ngất ngưởng

Bố cục gồm 4 phần:

- Phần 1 (6 câu đầu): cuộc đời làm quan đạt tới danh vọng “ngất ngưởng”.

- Phần 2 (4 câu tiếp): cởi mũ áo từ quan về quê với hành động “ngất ngưởng”.

- Phần 3 (6 câu tiếp): cuộc sống trí sĩ phong tình “ngất ngưởng”.

- Phần 4 (3 câu kết): đạo nghĩa quân thần và đúc kết cả cuộc đời kinh lịch, “ngất ngưởng”.

3. Tóm tắt văn bản Bài ca ngất ngưởng

Bài thơ thể hiện rất rõ thái độ sống của Nguyễn Công Trứ giai đoạn cuối đời, sau những trải nghiệm đắng cay của cuộc sống quan trường. Đó là thái độ coi thường danh lợi, vượt lên thói thường để sống cuộc sống tự do tự tại. Giữa cái xã hội mà mọi cá tính đều bị thủ tiêu thì cái tôi “ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ chẳng những bộc lộ một bản lĩnh cứng cỏi, sự thức tỉnh ý thức cá nhân mà còn thể hiện rõ một nhân sinh quan tiến bộ hiện đại.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Bài ca ngất ngưởng

- Nội dung: Bài thơ khẳng định ngất ngưởng là cách Nguyễn Công Trứ thể hiện bản lĩnh cá nhân trong cuộc sống

- Nghệ thuật:

+ Cách gieo vần, các câu thơ thuần Hán , thuần Việt được đan cài vào nhau tạo nên nhịp điệu câu thơ

+ Số âm tiết qua cách nói cách hát thể hiện sự phóng khoáng của cá nhân, nghệ thuật điệp từ

Bài giảng: Bài ca ngất ngưởng - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tri thức ngữ văn trang 93

• Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

• Cộng đồng và cá thể

• Thực hành tiếng Việt trang 110

• Viết một văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật

• Giới thiệu về một tác phẩm nghệ thuật (tiếp theo)

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---