(Siêu ngắn) Soạn bài Lời tiễn dặn - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Lời tiễn dặn trang 102, 103, 104, 105, 106, 107 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Lời tiễn dặn - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN LỜI TIỄN DẶN

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 102 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hãy chia sẻ đôi điều về một truyện thơ bạn từng biết hay từng đọc (nhan đề, tác giả, nội dung tác phẩm…).

Trả lời:

Truyện thơ Lục Vân Tiên.

- Lục Vân Tiên là một tác phẩm tiêu biểu, độc đáo của Nguyễn Đình Chiểu, gồm 2082 câu thơ lục bát (có dị bán dài 2246 câu thơ lục bát).

- Qua cuộc đời nhân vật Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga, tác giả đã ca ngợi tư tưởng nhân nghĩa, lên án bọn lừa thầy phản bạn, lũ bất lương,  đồng thời khẳng định trung, hiếu, tiết, hạnh là đạo lí cao đẹp.

Câu hỏi 2 (trang 102 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hãy nhớ lại một tác phẩm (thuộc bất kì thể loại nào) có kể một câu chuyện tình yêu đã thực sự gây ấn tượng với bạn. Theo em, điều gì khiến tình yêu trở thành đề tài bất tận của văn học?

Trả lời:

- Câu chuyện tình yêu của Romeo và Juliet trong tác phẩm cùng tên của William Shakespeare.

- Romeo và Juliet kể về tình yêu lãng mạn nhưng cũng đầy bi kịch giữa Romeo Montague – một chàng trai lương thiện, tốt bụng – và Juliet Capulet – một cô gái xinh đẹp, thánh thiện và thơ ngây. Do sự hận thù lâu đời của hai dòng họ mà tình yêu của Romeo và Juliet kết thúc bằng cái chết tang thương. Thông qua câu chuyện tình yêu của Rô-mê-ô và Giu-li-ét tác giả ca ngợi và khẳng định vẻ đẹp của tình người, tình đời theo lí tưởng chủ nghĩa nhân văn.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc

1. Hình dung về bối cảnh câu chuyện.

Trả lời:

- Bối cảnh: cô gái (người yêu) đi lấy chồng.

2. Chú ý cách diễn tả đầy hình ảnh về tâm trạng của cô gái.

Trả lời:

- Tâm trạng cô gái được thể hiện qua các hành động lặp lại (đi ngoảnh lại, đi ngó trông) và hình ảnh rừng lá ngón ngóng trông, cho thấy sự bồn chồn, nhớ nhung, lưu luyến khi tiễn người yêu.

3. Chú ý cách cư xử khác thường nhưng hoàn toàn hợp lí của chàng trai.

Trả lời:

- Cách cư xử của chàng trai tuy khác thường (kề vóc mảnh, quấn vai lấy hương người) nhưng rất hợp lí vì thể hiện tình yêu tha thiết, lưu luyến, muốn giữ lại hương hình người mình thương trước lúc chia xa.

4. Cảm nhận niềm thương xót của chàng trai khi chứng kiến tình cảnh của người yêu ở nhà chồng.

Trả lời:

- Nâng chị dậy, phủi áo, chải tóc khi chị bị chồng đánh ngã lăn miệng cối gạo, bên máng lợn vầy

- Anh đi chặt tre làm ống thuốc cho chị “khỏi đau”

→ Thể hiện sự cảm thông, thương cho số phận của chàng trai, một tình yêu trong sáng, mãnh liệt nhưng không được đáp lại.

5. Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả như thế nào?

Trả lời:

Lời nói nghe ai oán, não nùng khi những lời quyết tâm được thốt ra chứa chan nước mắt, ẩn chứa trong đó quyết tâm sắt đá của hai người yêu nhau

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc

Câu 1 (trang 106 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Qua hai lời tiễn dặn trong đoạn trích, người đọc có thể nắm bắt được điều gì về bối cảnh của câu chuyện?

Trả lời:

- Bối cảnh: Chàng trai sau bao ngày đi xa, trở về xin cưới cô gái thì gặp đúng lúc cô phải bước chân về nhà chồng; chàng trai chứng kiến cô gái bị hành hạ nhưng chỉ biết nói lời an ủi, vì cô gái đã thuộc về nhà người ta và chàng không thể làm gì được.

Câu 2 (trang 106 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Lời kể trong đoạn trích là của ai? So với một số tác phẩm viết bằng văn xuôi đã học, lời kể ở đây có điểm gì đặc biệt?

Trả lời:

- Lời kể trong đoạn trích của chàng trai - ngôi thứ nhất.

- Lời kể được thể hiện bằng hình thức thơ nên tình trữ tình gia tăng, gây ấn tượng đoạn trích mang đặc điểm tương tự một bài thơ trữ tình dài với nội dung chính là thổ lộ cảm xúc của chủ thể.

Câu 3 (trang 106 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nêu nhận xét về tâm trạng của cô gái trên đường về nhà chồng và cách thể hiện tâm trạng ấy trong lời tiễn dặn 1.

Trả lời:

- Tâm trạng cô gái trên đường về nhà chồng: đau nhớ, chờ đợi, ngóng trông → tất cả tâm trí hướng về người yêu, không quan tâm gì đến thực tại đang diễn ra.

- Cách thể hiện tâm trạng cô gái: vừa trực tiếp gọi tên tâm trạng (đau nhớ, chờ đợi, ngóng trông), vừa miêu tả các cử chỉ ngoại hiện vốn phản ánh sâu sắc những gì đang diễn ra trong cõi lòng: ngoảnh lại, ngó trông, ngắt lá ớt ngồi chờ, ngắt lá cà ngồi đợi, tới rung lá ngóng, bẻ lá xanh em ngồi,…

Câu 4 (trang 106 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Qua toàn bộ đoạn trích, hình ảnh chàng trai hiện lên với những đặc điểm gì? Bạn thấy xúc động nhất với những biểu hiện nào của nhân vật này?

Trả lời:

- Đặc điểm nhân vật chàng trai: chung tình, nhân hậu, kiên trì (chung tình: không thay lòng đổi dạ với người yêu dù gặp nghịch cảnh; nhân hậu: xót thương người yêu gặp cảnh éo le, khổ cực, sẵn sàng nâng niu, yêu thương con của người yêu; kiên trì: không bỏ cuộc trong việc bảo vệ tình yêu và khẳng định điều đó bằng lời thề thiêng liêng).

- Xúc động nhất với những biểu hiện: luôn nói lời nguyện ước sắt son (“Xin hãy cho anh kề vóc mảnh”; “Đôi ta yêu nhau đợi tới tháng Năm lâu nở”; “Lòng ta thương nhau trăm lớp nghìn trùng”…); thể hiện thái độ ân cần với con người yêu (“Con nhỏ hãy đưa anh ẵm,/ Bé xinh hãy đưa anh bồng,”); thể hiện ý muốn vỗ về, chăm sóc người yêu khi người yêu bị hành hạ (“Đầu bù anh chải cho,/ Tóc rối đưa anh búi hộ!”; “Lam ống thuốc này em uống khỏi đau”…).

Câu 5 (trang 106 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) So sánh nội dung lời thề nguyền thủy chung và cách thể hiện lời thề nguyền ấy trong hai lời tiễn dặn.

Trả lời:

	Lời tiễn dặn 1	Lời tiễn dặn 2
Nội dung	sẽ vẫn yêu nhau trong mọi thời điểm, tình huống	sẽ quyết chống lại mọi tác động ngược chiều để bảo vệ tình yêu
Biểu hiện	Đôi ta yêu nhau đợi tới tháng Năm lâu nở,/… Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi goá bụa về già	Chết thành sông, vục nước uống mát lòng,/ Chết thành đất, mọc dây trầu xanh thắm,/… Ta yêu nhau tận đời gió, không rung không chuyển,/ Người xiêm xui không ngoảnh, không nghe
Cách thể hiện	liệt kê dồn dập các tiết, các mùa trong năm, làm nổi bật sự bền bỉ, nồng đượm của tình yêu qua năm tháng.	liên tục nêu các tình huống giả định mang tính thử thách đặc biệt để tô đậm sự kiên định trong tình yêu, trong đó, cái chết luôn được nhắc đến như một thử thách cao nhất

Câu 6 (trang 107 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Qua tìm hiểu đoạn trích và phần giới thiệu chung về tác phẩm Tiễn dặn người yêu, hãy nêu nhận xét về sự khác nhau giữa một bài thơ trữ tình và một truyện thơ.

Trả lời:

	Truyện thơ	Thơ trữ tình
Nội dung	một câu chuyện tương đối hoàn chỉnh với các nhân vật và sự kiện có sự diễn tiến trong thời gian, không gian.	thường là một trạng thái cảm xúc, suy tư của nhân vật trữ tình, tồn tại như một lát cắt đời sống
Người kể chuyện và nhân vật	tiếng nói của nhân vật trữ tình giữ vai trò chi phối, vì vậy gây ấn tượng về sự thuần nhất	có thể có sự đan cài, hoà nhập về tiếng nói giữa người kể chuyện và nhân vật.

Câu 7 (trang 107 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Đoạn trích cho biết điều gì về không gian tồn tại và đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Thái – chủ nhân truyện thơ Tiễn dặn người yêu?

Trả lời:

- Không gian tự nhiên nơi đồng bào dân tộc Thái cư trú là miền núi, nơi có rừng cây, có suối nước khi vơi khi đầy, có chim tăng ló hót, có hoa lau nở vào tháng Năm,...

- Đồng bào dân tộc Thái có những phong tục riêng về hôn nhân, tang lễ, sinh hoạt (ở rể, hoả táng, dệt vải, nấu cơm lam,...).

- Đồng bào dân tộc Thái có đời sống tâm linh phong phú, thực hiện những nguyên tắc ứng xử đầy nhân ái, nhân văn (cho rằng có sự cảm ứng giữa con người với thiên nhiên, tin vào sự hoá thân sau khi chết,...).

* Viết kết nối với đọc  

Bài tập (trang 107 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một đoạn thơ trong văn bản Lời tiễn dặn đã để lại cho bạn những ấn tượng thực sự sâu sắc.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức:  

+ Viết một đoạn văn khoảng 150 chữ.

+ Diễn đạt mạch lạc, có câu mở đoạn – triển khai – kết đoạn.

- Nội dung:  

+ Phân tích một đoạn thơ trong Lời tiễn dặn gây ấn tượng sâu sắc.

+ Làm rõ nội dung, cảm xúc/tâm trạng nhân vật và nghệ thuật tiêu biểu.

+ Nêu được cảm nhận cá nhân.

Đoạn văn tham khảo

Tình yêu là một đề tài đặc biệt trong thơ ca, giống như Xuân Diệu đã từng khẳng định “Làm sao sống được mà không yêu, không nhớ, không thương một kẻ nào?” Viết về đề tài ấy, ta nhớ đến bài thơ Lời tiễn dặn và một đoạn thơ vô cùng đặc sắc để lại rất nhiều cảm xúc và ấn tượng cho bạn đọc:

“Đôi ta yêu nhau, đợi tới tháng Năm lau nở

Đợi mùa nước đỏ cá về

Đợi chim tăng ló hót gọi hè

Không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông

Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi goá bụa về già”.

Đoạn thơ đã bộc lộ những tình cảm chân thành, vô cùng đong đầy của chàng trai trẻ. Đoạn thơ này đã được xem như một lời tỏ tình hay nhất của nền thơ ca văn học Việt Nam, bởi những ngôn từ vô cùng mộc mạc và hấp dẫn. Khi đôi ta yêu nhau, ta có thể làm mọi thứ, thậm chí là chờ đợi nhau trong một thời gian dài. Đôi trẻ yêu nhau mà sẵn sàng chờ, chờ mùa nước đỏ khi đó cá mới về, đợi chim hót vào đầu hè, thêm vào đó là quyết tâm ở bên nhau, gắn bó bền chặt cùng nhau. Đối với chàng trai, anh nghĩ rằng thời gian không là gì cả, sẽ không bao giờ quá muộn để làm bất cứ thứ gì. Cụm từ “không lấy được nhau” đã thể hiện sự chia xa buồn bã, chán nản. Tuy nhiên, chàng trai trẻ đã không bỏ cuộc khi khẳng định rằng không lấy được nhau thời trẻ thì ta sẽ cưới nhau khi chúng ta già. Đó là tình yêu cháy bỏng, dạt dào dù không còn ở bên nhau, người đọc vô cùng cảm động trước những thông điệp mà đoạn trích hướng tới vô cùng hay và ý nghĩa.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN LỜI TIỄN DẶN

1. Nội dung chính văn bản Lời tiễn dặn

Văn bản thể hiện sự đau đớn, xót xa của chàng trai trên đường tiễn người mình yêu về nhà chồng và chứng kiến cảnh người mình yêu bị người chồng đánh đập. Đoạn trích chính là niềm khát khao hạnh phúc, khát khao có được tình yêu của chàng trai với cô gái.

2. Bố cục văn bản Lời tiễn dặn

Bố cục 2 phần:

- Đoạn 1: Tâm sự của chàng trai khi chạy theo tiễn cô gái về nhà chồng.

- Đoạn 2: Niềm thương xót của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái bị nhà chồng hành hạ.

3. Tóm tắt văn bản Lời tiễn dặn

Đoạn trích miêu tả tâm trạng chàng trai trên đường tiễn cô gái về nhà chồng và phải chứng kiến cảnh cô bị chồng đánh đập. Đoạn trích gồm hai lời tiễn dặn. Phần (1) là lời dặn dò của chàng trai khi anh chạy theo tiễn cô về tận nhà chồng. Phần (2) là lời khuyên đó, dặn dò của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô bị nhà chồng đánh đập, hành hạ. Thương cô, anh càng khẳng định tình yêu tha thiết, bền chặt của mình.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Lời tiễn dặn

- Nội dung: Qua tâm trạng đầy đau khổ, rối bời của chàng trai và cô gái, đoạn trích đã khắc hoạ nổi bật tình yêu tha thiết thuỷ chung và khát vọng tự do yêu đương của các chàng trai, cô gái Thái.

- Nghệ thuật:

+ Kết hợp tự sự và trữ tình.

+ Lối diễn đạt mộc mạc, gần gũi với cách nghĩ cách cảm của người Thái, vừa rất chân tình tha thiết.

+ Mượn thiên nhiên để biểu lộ tâm trạng.

Bài giảng: Lời tiễn dặn - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tri thức ngữ văn trang 101

• Dương phụ hành

• Thuyền và biển

• Thực hành tiếng Việt trang 112

• Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (Hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại)

• Thảo luận về một vấn đề trong đời sống (Hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại)

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---