(Siêu ngắn) Soạn bài Luyện tập và vận dụng - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Luyện tập và vận dụng trang 156, 157 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Luyện tập và vận dụng - Kết nối tri thức

1. Đọc

Câu 1 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Bạn hiểu như thế nào về nhan đề của bài thơ? Nhan đề ấy có ý nghĩa định hướng việc đọc tác phẩm như thế nào?

Trả lời:

- Nhan đề Huyền diệu gợi lên vẻ đẹp mơ hồ, kì ảo và sâu thẳm của thế giới nghệ thuật và cảm xúc. Đó là trạng thái thăng hoa khi con người hòa nhập trọn vẹn với âm nhạc, hương sắc và thi ca, để mọi giác quan giao cảm, cộng hưởng.

- Nhan đề này định hướng cách đọc tác phẩm: người đọc không tiếp cận bài thơ bằng lí trí thuần túy mà bằng cảm xúc, trực giác; sẵn sàng bước vào không gian nghệ thuật mộng ảo, nơi âm thanh, hương thơm, màu sắc hòa quyện, để cảm nhận vẻ đẹp tinh tế và rung động nội tâm mà bài thơ mang lại.

Câu 2 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Việc chọn câu thơ của Bô-đơ-le làm đề từ có ý nghĩa gì?

Trả lời:

Việc chọn câu thơ của Bô-đơ-le làm đề từ có ý nghĩa định hướng tư tưởng và nghệ thuật cho toàn bài: gợi ra quan niệm về sự tương giao giữa các giác quan (hương – sắc – âm thanh). Từ đó, Xuân Diệu triển khai bài thơ theo cảm hứng tượng trưng, tạo nên thế giới “huyền diệu” nơi âm nhạc, hương thơm và cảm xúc hòa quyện, đồng thời cho thấy sự tiếp thu tinh thần thơ ca phương Tây hiện đạ

Câu 3 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nêu ấn tượng bao trùm về bài thơ và lí giải nguyên nhân đưa đến ấn tượng ấy.

Trả lời:

- Ấn tượng bao trùm của bài thơ là cảm giác say mê, huyền ảo và rung động sâu xa trước cái đẹp.

- Ấn tượng ấy được tạo nên bởi việc Xuân Diệu vận dụng thủ pháp tương giao cảm giác, khiến âm thanh, hương sắc và cảm xúc hòa quyện; ngôn ngữ giàu nhạc tính, hình ảnh mơ hồ, gợi cảm; cùng giọng điệu tha thiết, đắm say. Tất cả làm người đọc như được dẫn vào một thế giới nghệ thuật tinh tế, nơi cái đẹp lan tỏa và còn ngân vang trong trái tim ngay cả khi “khúc nhạc đã ngừng im”

Câu 4 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Những tri thức Ngữ Văn nào đã học cần được vận dụng để việc đọc và thưởng thức bài thơ đạt hiệu quả?

Trả lời:

Các kiến thức: Đặc trưng thơ trữ tình; Thủ pháp nghệ thuật; Yếu tố tượng trưng; Phong trào Thơ mới.

Câu 5 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Chỉ ra những kết hợp từ ngữ mà bạn cho là có tính chất khác thường trong bài thơ.

Trả lời:

- “khúc nhạc thơm” (âm thanh gắn với mùi hương)

- “say người như rượu tối tân hôn” (cảm giác say gắn với thời khắc cảm xúc)

- “giọng suối, lời chim, tiếng khóc người” (trộn nhiều tầng âm thanh)

- ...

Câu 6 (trang 157 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) nói về vẻ đẹp của bài thơ theo cảm nhận của bạn.

Trả lời:

Bài thơ Huyền diệu của Xuân Diệu mở ra trước người đọc một thế giới nghệ thuật mơ hồ, tinh tế và đầy mê say. Vẻ đẹp của bài thơ trước hết nằm ở sự giao hòa kì diệu giữa các giác quan: âm thanh, hương thơm và cảm xúc quyện vào nhau, tạo nên “khúc nhạc thơm” vừa lắng nghe được, vừa cảm nhận bằng tâm hồn. Những hình ảnh như “hương thấm tận qua xương tuỷ”, “âm điệu thấm tận hồn” khiến cái đẹp không chỉ hiện ra bên ngoài mà còn lan sâu vào nội tâm con người. Ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính, giọng điệu tha thiết, say đắm đã dẫn người đọc bước vào miền cảm xúc huyền ảo, nơi con tim rung động ngay cả khi “khúc nhạc đã ngừng im”. Đặc biệt, bài thơ thể hiện rõ quan niệm nghệ thuật của Xuân Diệu: cái đẹp có sức lay động mãnh liệt, giúp con người thoát khỏi sự tầm thường của đời sống để chạm tới những rung cảm tinh vi. Chính sự kết hợp giữa cảm hứng lãng mạn và thủ pháp tương giao cảm giác đã tạo nên vẻ đẹp riêng, sâu lắng và khó quên cho Huyền diệu.

2. Viết

Chọn một trong các đề sau:

Đề 1. Để tạo nên thành công của một tác phẩm truyện, việc tác giả chọn được điểm nhìn độc đáo về đối tượng miêu tả, thể hiện giữ vai trò rất quan trọng. Hãy chọn phân tích một truyện mà bạn cho là có điểm nhìn độc đáo.

Đề 2. Giới thiệu và phân tích một bài thơ mà bạn cho là có cấu tứ độc đáo.

Đề 3. Trình bày ý kiến của bạn về một vấn đề xã hội đang được nhiều người quan tâm và khiến bạn thực sự thấy trăn trở.

Đề 4. Lập đề cương cho báo cáo nghiên cứu về một vấn đề bạn muốn tìm hiểu và có điều kiện thu thập tài liệu.

Bài viết tham khảo

Đề 1. Để tạo nên thành công của một tác phẩm truyện, việc tác giả chọn được điểm nhìn độc đáo về đối tượng miêu tả, thể hiện giữ vai trò rất quan trọng. Hãy chọn phân tích một truyện mà bạn cho là có điểm nhìn độc đáo.

Trong sáng tác truyện, điểm nhìn nghệ thuật giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi nó chi phối cách nhà văn tiếp cận hiện thực và dẫn dắt cảm xúc, nhận thức của người đọc. Một điểm nhìn độc đáo không chỉ giúp câu chuyện trở nên sinh động mà còn góp phần bộc lộ chiều sâu tư tưởng của tác phẩm. Nguyễn Minh Châu – cây bút tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kì đổi mới – đã thể hiện rõ điều đó qua truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa, tác phẩm nổi bật với nghệ thuật lựa chọn điểm nhìn tinh tế, qua đó gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về con người và cuộc sống.

Truyện được kể chủ yếu từ điểm nhìn của Phùng – một nghệ sĩ nhiếp ảnh được cử đi chụp ảnh cảnh biển để phục vụ lịch. Với tâm thế của người nghệ sĩ đi tìm cái đẹp, Phùng đã bắt gặp một cảnh tượng khiến anh ngỡ ngàng: chiếc thuyền đánh cá trong làn sương sớm hiện lên như một bức tranh mực tàu cổ điển, hài hòa về đường nét, ánh sáng và màu sắc. Khoảnh khắc ấy đem đến cho Phùng cảm giác hạnh phúc tuyệt đỉnh, giống như vừa khám phá được “chân lí của cái đẹp”. Ở điểm nhìn “ngoài xa”, hiện thực hiện lên thơ mộng, tinh khiết và hoàn mỹ.

Tuy nhiên, khi Phùng tiến lại gần, bức tranh đẹp đẽ ấy lập tức bị phá vỡ bởi một cảnh tượng đau lòng: người đàn ông hàng chài thẳng tay đánh đập vợ mình trước mặt con cái. Từ điểm nhìn cận cảnh, hiện thực phơi bày trần trụi với bạo lực, nghèo đói và bất hạnh. Sự đối lập gay gắt giữa vẻ đẹp nghệ thuật và sự thật đời sống đã tạo nên nghịch lí sâu sắc, buộc cả nhân vật lẫn người đọc phải suy ngẫm. Qua sự dịch chuyển điểm nhìn từ xa đến gần, Nguyễn Minh Châu cho thấy: cuộc sống không đơn giản như vẻ ngoài của nó; cái đẹp bề mặt không đủ để phản ánh bản chất hiện thực.

Không dừng lại ở đó, điểm nhìn của Phùng còn gắn với hành trình nhận thức của nhân vật. Ban đầu, Phùng nhìn đời bằng con mắt thuần túy nghệ sĩ, say mê cái đẹp lý tưởng. Nhưng sau khi chứng kiến bi kịch gia đình người đàn bà hàng chài và lắng nghe những lời giãi bày của chị tại tòa án huyện, anh dần hiểu rằng đằng sau sự cam chịu ấy là cả một chuỗi nguyên nhân phức tạp: đói nghèo, đông con, cuộc mưu sinh khắc nghiệt trên biển. Người đàn bà không thể bỏ chồng vì chị cần một người đàn ông chèo chống con thuyền và cùng gánh vác cuộc sống. Nhờ điểm nhìn này, Nguyễn Minh Châu giúp người đọc nhận ra rằng không thể đánh giá con người bằng những chuẩn mực giản đơn; cần có cái nhìn đa chiều, thấu hiểu và cảm thông.

Việc lựa chọn điểm nhìn của một nghệ sĩ nhiếp ảnh còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Qua Phùng, nhà văn gửi gắm quan niệm về nghệ thuật: nghệ thuật chân chính không chỉ dừng lại ở việc khám phá cái đẹp mà phải gắn bó với đời sống, hướng về con người và nỗi đau của họ. Bức ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” tuy đẹp nhưng không đủ nói lên toàn bộ sự thật. Chỉ khi con người bước ra khỏi khoảng cách an toàn của cái đẹp, đối diện trực tiếp với hiện thực, họ mới có thể chạm đến bản chất của cuộc sống. Đây chính là tư tưởng nhân đạo sâu sắc mà Nguyễn Minh Châu muốn khẳng định.

Bên cạnh đó, tác giả còn linh hoạt mở rộng điểm nhìn sang các nhân vật khác như Đẩu và người đàn bà hàng chài, tạo nên cái nhìn đa diện về cùng một vấn đề. Mỗi nhân vật mang một cách hiểu riêng, góp phần làm nổi bật sự phức tạp của đời sống và số phận con người. Nhờ vậy, câu chuyện không rơi vào cách nhìn một chiều mà trở nên giàu chiều sâu triết lí.

Bằng nghệ thuật tổ chức điểm nhìn độc đáo, Nguyễn Minh Châu đã xây dựng thành công Chiếc thuyền ngoài xa như một hành trình nhận thức về con người và cuộc sống. Điểm nhìn ấy không chỉ tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm mà còn giúp bộc lộ rõ tư tưởng nhân văn của nhà văn: con người cần biết nhìn xa hơn vẻ bề ngoài, biết lắng nghe và thấu hiểu để sống nhân ái hơn. Chính điều đó đã làm nên giá trị bền vững cho truyện ngắn và khẳng định tài năng của Nguyễn Minh Châu trong nền văn học Việt Nam hiện đại.

 

Đề 2. Giới thiệu và phân tích một bài thơ mà bạn cho là có cấu tứ độc đáo.

Trong thơ ca, cấu tứ là cách tổ chức hình ảnh, cảm xúc và ý tưởng nhằm tạo nên mạch vận động nội tại của tác phẩm. Một cấu tứ độc đáo không chỉ giúp bài thơ có dáng vẻ riêng mà còn góp phần thể hiện sâu sắc tư tưởng và phong cách nghệ thuật của nhà thơ. Huyền diệu của Xuân Diệu là một bài thơ tiêu biểu cho kiểu cấu tứ ấy – nơi cảm xúc được triển khai theo dòng trải nghiệm giác quan, đưa người đọc bước vào thế giới giao hòa kỳ ảo giữa âm thanh, màu sắc và hương thơm.

Cấu tứ bài thơ được xây dựng theo hành trình cảm nhận từ bên ngoài vào bên trong, từ giác quan đến tâm hồn. Ngay khổ thơ đầu, nhà thơ mở ra một thế giới cảm giác đầy mê say: “khúc nhạc thơm”, “say người như rượu tối tân hôn”, “hương thấm tận qua xương tuỷ”. Âm thanh không chỉ để nghe mà còn “thơm”, còn hương thì có thể “thấm” sâu vào thân thể. Cách cảm nhận ấy cho thấy Xuân Diệu đã phá vỡ ranh giới thông thường của các giác quan, tạo nên hiện tượng giao cảm – một đặc trưng nổi bật của thơ tượng trưng. Ngay từ đầu, cấu tứ đã định hướng người đọc bước vào một thế giới huyền ảo, nơi mọi cảm giác hòa quyện làm một.

Không những vậy, mạch cảm xúc được đẩy sâu hơn bằng lời mời gọi: “Hãy tự buông cho khúc nhạc hường / Dẫn vào thế giới của Du Dương”. Nếu khổ đầu là sự rung động ban sơ, thì khổ này là sự chủ động đắm mình vào thế giới nghệ thuật. Nhịp thơ chậm lại, giọng điệu trở nên tha thiết, như dẫn dắt người đọc “ngừng hơi thở” để cảm nhận cái đẹp tinh tế của hoa và hương. Cấu tứ ở đây vận động theo chiều đi vào cõi mộng, nơi con người tạm rời bỏ thực tại để sống trọn vẹn với cảm xúc.

Cấu tứ mở rộng không gian cảm nhận, đưa vào bài thơ những âm thanh đa dạng của đời sống: “giọng suối, lời chim, tiếng khóc người”. Cái đẹp không còn thuần khiết mà đã pha trộn cả niềm vui lẫn nỗi buồn. Âm nhạc, thi ca và đời sống hòa làm một. Con người không chỉ thưởng thức nghệ thuật mà còn “uống thơ tan trong khúc nhạc”, để cảm xúc lan tỏa và kết nối với những “thuở xa khơi” mơ hồ. Cấu tứ vì thế đạt đến độ phong phú, thể hiện một thế giới vừa huyền ảo vừa rất nhân sinh.

Đặc biệt, khổ thơ cuối tạo nên nét độc đáo trong cấu tứ toàn bài. Khi “khúc nhạc đã ngừng im”, cảm xúc vẫn chưa dừng lại. Trái tim còn “run hoài, như chiếc lá / Sau khi trận gió đã im lìm”. Bài thơ khép lại bằng dư âm lặng lẽ nhưng sâu sắc. Đây là điểm kết tinh của cấu tứ: từ mê say giác quan đến rung động tâm hồn, rồi đọng lại thành dư ba cảm xúc. Cái hay của Xuân Diệu là không kết thúc bằng cao trào mà bằng sự lắng đọng, khiến người đọc vẫn còn bị ám ảnh sau khi bài thơ kết thúc.

Có thể thấy, cấu tứ Huyền diệu không triển khai theo kiểu kể chuyện hay bộc lộ cảm xúc trực tiếp, mà được xây dựng như một bản nhạc nhiều tầng: mở đầu – dẫn nhập – lan tỏa – dư vang. Mỗi khổ thơ là một nấc thang cảm xúc, gắn kết chặt chẽ với nhau. Sự độc đáo còn nằm ở việc nhà thơ sử dụng thủ pháp giao cảm giác quan, kết hợp ngôn ngữ giàu tính tượng trưng, tạo nên một thế giới nghệ thuật mơ hồ mà quyến rũ.

Qua cấu tứ ấy, Xuân Diệu đã thể hiện quan niệm thẩm mỹ mới mẻ: thơ ca không chỉ để đọc mà còn để nghe, để ngửi, để cảm bằng cả thân thể và tâm hồn. Huyền diệu vì thế không chỉ là một bài thơ mà còn là một trải nghiệm nghệ thuật trọn vẹn, thể hiện rõ phong cách Xuân Diệu và tinh thần Thơ mới – khát khao giao hòa với cái đẹp và sống hết mình với cảm xúc.

Đề 3. Trình bày ý kiến của bạn về một vấn đề xã hội đang được nhiều người quan tâm và khiến bạn thực sự thấy trăn trở.

Trình bày ý kiến về vấn đề lạm dụng mạng xã hội trong giới trẻ hiện nay

Trong dòng chảy hối hả của thời đại công nghệ, chỉ với một cú chạm màn hình, con người đã có thể bước vào thế giới rộng lớn của thông tin và kết nối. Mạng xã hội vì thế trở thành người bạn quen thuộc của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Nó mang đến cơ hội học tập, giao lưu và chia sẻ, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức cho đời sống tinh thần và thói quen sinh hoạt. Thực trạng lạm dụng mạng xã hội ở giới trẻ hiện nay đang dần bộc lộ những hệ lụy đáng lo ngại, trở thành vấn đề xã hội khiến tôi thực sự trăn trở.

Mạng xã hội là các nền tảng trực tuyến cho phép con người tạo hồ sơ cá nhân, kết nối, giao tiếp, chia sẻ thông tin, hình ảnh và cảm xúc với cộng đồng. Những ứng dụng quen thuộc như Facebook, TikTok, Instagram, YouTube không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí mà còn trở thành không gian học tập, làm việc và thể hiện bản thân của người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Nhờ mạng xã hội, khoảng cách địa lí được thu hẹp, thông tin được lan truyền nhanh chóng, song cũng chính vì sức lan tỏa mạnh mẽ ấy mà những tác động tiêu cực có thể xuất hiện nếu con người sử dụng thiếu kiểm soát.

Mạng xã hội đã đem lại cho chúng ta nhiều giá trị tích cực. Nhờ nó, học sinh có thể học trực tuyến, tìm kiếm tài liệu, trao đổi bài vở; người trẻ có thể kết nối bạn bè, cập nhật thông tin thời sự trong và ngoài nước; nhiều cá nhân tận dụng nền tảng số để khởi nghiệp, lan tỏa điều tốt đẹp. Đặc biệt trong giai đoạn dịch COVID-19, mạng xã hội và internet đã góp phần duy trì việc học tập và giao tiếp xã hội. Tuy nhiên, khi việc sử dụng vượt khỏi giới hạn hợp lí, mạng xã hội bắt đầu bộc lộ mặt trái.

Biểu hiện dễ thấy nhất của sự lạm dụng là việc dành quá nhiều thời gian cho thế giới ảo. Không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh vừa ăn cơm vừa lướt điện thoại, thức khuya xem video ngắn, hoặc mở mạng xã hội ngay cả trong giờ học. Theo nhiều khảo sát, không ít bạn trẻ sử dụng mạng xã hội từ 4–6 tiếng mỗi ngày, thậm chí nhiều hơn. Thời gian ấy, nếu được dành cho việc đọc sách, rèn luyện thể chất hay trò chuyện cùng gia đình, hẳn sẽ có giá trị hơn rất nhiều. Việc “dán mắt” vào màn hình kéo dài dẫn đến suy giảm khả năng tập trung, sa sút kết quả học tập và hình thành lối sống thụ động, thiếu kỉ luật.

Không chỉ ảnh hưởng đến học tập, mạng xã hội còn tác động sâu sắc đến đời sống tinh thần của giới trẻ. Những hình ảnh hào nhoáng, cuộc sống “hoàn hảo” được tô vẽ trên mạng dễ khiến nhiều bạn rơi vào trạng thái so sánh, tự ti. Đã có không ít trường hợp học sinh bị áp lực tâm lí, stress, thậm chí trầm cảm vì cảm giác thua kém bạn bè trên không gian mạng. Bên cạnh đó, các hiện tượng tiêu cực như bạo lực mạng, tung tin giả, phát ngôn thù ghét hay những trào lưu lệch chuẩn cũng đang lan rộng. Nhiều bạn trẻ vì muốn nổi tiếng nhanh chóng đã bất chấp chuẩn mực, đăng tải nội dung phản cảm, gây ảnh hưởng xấu đến cộng đồng. Những vụ việc học sinh quay clip đánh nhau, livestream hành vi lệch lạc để “câu view” là minh chứng rõ ràng cho hệ quả nguy hiểm của việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát.

Nguyên nhân của thực trạng này đến từ nhiều phía. Về cá nhân, không ít bạn trẻ còn thiếu kĩ năng quản lí thời gian, dễ bị cuốn theo nội dung giải trí nhanh, thiếu chiều sâu. Về gia đình, một số phụ huynh quá bận rộn, ít quan tâm đến đời sống tinh thần của con cái, vô tình để mạng xã hội trở thành “người bạn” thay thế. Nhà trường đôi khi chú trọng kiến thức mà chưa trang bị đầy đủ cho học sinh kĩ năng số và khả năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Ngoài ra, các nền tảng mạng xã hội với thuật toán đề xuất liên tục cũng khiến người dùng dễ rơi vào vòng xoáy tiêu thụ nội dung không dứt.

Mỗi học sinh cần học cách sử dụng mạng xã hội có chọn lọc: giới hạn thời gian online, ưu tiên cho học tập và đời sống thực, không chạy theo trào lưu độc hại, biết kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Gia đình cần quan tâm, trò chuyện và đồng hành cùng con, giúp con xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh. Nhà trường nên tăng cường giáo dục kĩ năng sống, kĩ năng số, hướng dẫn học sinh nhận diện và phòng tránh các nguy cơ trên mạng. Bên cạnh đó, xã hội cũng cần có những biện pháp quản lí nội dung chặt chẽ hơn, tạo môi trường mạng an toàn cho người trẻ.

Mạng xã hội tự thân không xấu; vấn đề nằm ở cách con người sử dụng nó. Nếu biết làm chủ, mạng xã hội sẽ trở thành công cụ hữu ích giúp chúng ta học hỏi và kết nối. Ngược lại, nếu để bản thân lệ thuộc, chúng ta có thể đánh mất thời gian, sức khỏe tinh thần và cả những giá trị sống cốt lõi. Trong thời đại số, điều quan trọng không phải là từ bỏ mạng xã hội, mà là sống tỉnh táo giữa thế giới ảo để xây dựng một cuộc sống thật ý nghĩa và bền vững.

Đề 4. Lập đề cương cho báo cáo nghiên cứu về một vấn đề bạn muốn tìm hiểu và có điều kiện thu thập tài liệu.

1. Mở đầu

a) Lí do chọn đề tài

- Áo dài là trang phục truyền thống tiêu biểu của dân tộc Việt Nam.

- Hiện nay áo dài vừa được gìn giữ vừa có nhiều biến đổi theo thời đại.

- Bản thân có điều kiện quan sát thực tế (trường học, lễ hội, sinh hoạt đời sống).

b) Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa văn hóa của áo dài Việt Nam.

- Phân tích vai trò của áo dài trong đời sống hiện nay.

- Đề xuất cách gìn giữ và phát huy giá trị áo dài.

c) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Áo dài Việt Nam.

- Phạm vi: Trong trường học, lễ hội, đời sống xã hội.

d) Phương pháp nghiên cứu

- Tìm hiểu tài liệu sách báo, internet.

- Quan sát thực tế.

- Phỏng vấn ngắn giáo viên, bạn bè.

- Tổng hợp, phân tích.

2. Nội dung nghiên cứu

a) Khái quát về áo dài Việt Nam

- Nguồn gốc hình thành.

- Đặc điểm cơ bản của áo dài.

- Các kiểu áo dài phổ biến.

b) Giá trị văn hóa của áo dài

- Thể hiện vẻ đẹp dịu dàng, kín đáo của người Việt.

- Là biểu tượng bản sắc dân tộc.

- Gắn với nhiều sự kiện văn hóa – xã hội.

c) Vai trò của áo dài trong đời sống hiện đại

- Trong trường học, lễ hội, du lịch.

- Trong quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

- Sự cách tân áo dài hiện nay.

d) Thực trạng và vấn đề đặt ra

- Một bộ phận giới trẻ chưa quan tâm đúng mức.

- Áo dài đôi khi bị biến tướng, mất đi nét truyền thống.

e) Giải pháp bảo tồn và phát huy

- Tuyên truyền giá trị áo dài trong nhà trường.

- Khuyến khích mặc áo dài trong các dịp lễ.

- Kết hợp truyền thống với sáng tạo hiện đại.

3) Kết luận

- Khẳng định áo dài là giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc.

- Nêu trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn và phát huy.

3. Nói và nghe

Chọn thực hiện theo nhóm học tập một trong các nội dung sau:

Nội dung 1. Giới thiệu một tác phẩm truyện nổi tiếng đang được giới trẻ quan tâm tìm đọc.

Nội dung 2. Có những tác phẩm nghệ thuật nào từng để lại ấn tượng sâu sắc với bạn? Hãy nói về tác phẩm ấy.

Nội dung 3. Thảo luận về cách thực hành “lối sống xanh”.

Bài nói tham khảo

Nội dung 1. Giới thiệu một tác phẩm truyện nổi tiếng đang được giới trẻ quan tâm tìm đọc.

Kính thưa thầy cô và các bạn,

Trong kho tàng văn học Việt Nam, có những tác phẩm dù đã ra đời từ rất lâu nhưng vẫn giữ nguyên sức sống bền bỉ trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc. Một trong số đó là Dế Mèn phiêu lưu kí của nhà văn Tô Hoài – cuốn truyện nổi tiếng mà đến hôm nay vẫn được đông đảo giới trẻ quan tâm tìm đọc. Hôm nay, em xin được giới thiệu đôi nét về tác phẩm đặc sắc này.

Dế Mèn phiêu lưu kí được sáng tác năm 1941, là tác phẩm tiêu biểu của Tô Hoài và cũng là một trong những cuốn truyện thiếu nhi kinh điển của văn học Việt Nam. Truyện xoay quanh nhân vật chính là Dế Mèn – một chàng dế trẻ khỏe mạnh, cường tráng nhưng còn nông nổi, tự kiêu. Vì thói hung hăng và trò nghịch dại của mình, Dế Mèn đã gián tiếp gây ra cái chết đau lòng của Dế Choắt. Biến cố ấy trở thành bước ngoặt lớn, khiến Dế Mèn day dứt, ân hận và quyết tâm rời khỏi quê nhà, bắt đầu chuyến phiêu lưu dài ngày để chuộc lỗi và hoàn thiện bản thân.

Trong hành trình ấy, Dế Mèn gặp gỡ nhiều nhân vật khác nhau như Dế Trũi, chị Nhà Trò, anh Xiến Tóc, bọn Nhện, Ếch Cốm… Mỗi cuộc gặp gỡ đều đem đến cho Dế Mèn một trải nghiệm mới, giúp chú hiểu hơn về cuộc sống, về tình bạn, tình đoàn kết và trách nhiệm cá nhân. Từ một chàng dế ngông cuồng, Dế Mèn dần trở nên chín chắn, biết suy nghĩ cho người khác và nuôi dưỡng ước mơ xây dựng một thế giới hòa bình cho muôn loài.

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của tác phẩm là cách Tô Hoài xây dựng thế giới loài vật vô cùng sinh động. Các con vật hiện lên với đầy đủ tính cách như con người: có kẻ ích kỉ, hung ác, có người hiền lành, nghĩa hiệp. Bằng trí tưởng tượng phong phú và ngòi bút tinh tế, nhà văn đã biến những sinh vật nhỏ bé trở thành hình ảnh phản chiếu xã hội loài người. Qua đó, tác giả gửi gắm nhiều bài học sâu sắc về cách sống: hãy khiêm tốn, biết yêu thương, tôn trọng kẻ yếu và dám chịu trách nhiệm trước những hành động của mình.

Không chỉ hấp dẫn bởi cốt truyện phiêu lưu li kì, Dế Mèn phiêu lưu kí còn chạm đến trái tim người đọc nhờ giá trị nhân văn bền vững. Mỗi chặng đường trưởng thành của Dế Mèn cũng giống như hành trình lớn lên của mỗi chúng ta: ai cũng từng mắc sai lầm, nhưng điều quan trọng là biết nhận lỗi, sửa sai và không ngừng hoàn thiện bản thân. Chính vì vậy, tác phẩm không chỉ dành cho thiếu nhi mà còn có ý nghĩa với cả người lớn, giúp mỗi người nhìn lại chính mình.

Trong thời đại công nghệ, khi nhiều bạn trẻ bị cuốn vào mạng xã hội và các hình thức giải trí nhanh, việc tìm đọc những tác phẩm văn học giàu giá trị như Dế Mèn phiêu lưu kí càng trở nên cần thiết. Cuốn sách không chỉ mang lại niềm vui đọc sách mà còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp nhân cách cho người trẻ.

Em hi vọng rằng qua phần thuyết trình của mình, các bạn sẽ dành thời gian tìm đọc Dế Mèn phiêu lưu kí để cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của tác phẩm và rút ra cho bản thân những bài học ý nghĩa trong cuộc sống.

Nội dung 2. Có những tác phẩm nghệ thuật nào từng để lại ấn tượng sâu sắc với bạn? Hãy nói về tác phẩm ấy.

Kính thưa thầy cô và các bạn,

Trong hành trình tiếp xúc với nghệ thuật, mỗi người đều có cho mình một tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc. Đối với em, một trong những tác phẩm như vậy là truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của nhà văn Nguyễn Minh Châu. Đây không chỉ là một câu chuyện giàu giá trị hiện thực mà còn mang đến cho người đọc nhiều suy ngẫm sâu xa về cuộc sống và con người.

Chiếc thuyền ngoài xa được sáng tác năm 1983, trong giai đoạn văn học Việt Nam chuyển mình theo hướng đổi mới tư duy nghệ thuật. Tác phẩm kể về chuyến đi thực tế của nhân vật Phùng – một nghệ sĩ nhiếp ảnh – nhằm tìm kiếm bức ảnh về biển cho bộ lịch. Trong một buổi sáng sương mù, Phùng bắt gặp cảnh chiếc thuyền đánh cá hiện ra xa xa đẹp như bức tranh mực tàu. Tuy nhiên, khi tiến lại gần, anh tận mắt chứng kiến cảnh người đàn ông thô bạo đánh đập vợ mình một cách tàn nhẫn. Sự đối lập giữa vẻ đẹp nghệ thuật và sự thật nghiệt ngã của đời sống đã khiến Phùng bàng hoàng, buộc anh phải suy nghĩ lại về cách nhìn nhận con người và hiện thực.

Điều làm em ấn tượng sâu sắc ở tác phẩm chính là cách Nguyễn Minh Châu xây dựng tình huống truyện độc đáo. Từ một cảnh đẹp hoàn mĩ, nhà văn dẫn người đọc đến một bi kịch gia đình đau lòng. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp: không thể đánh giá cuộc sống chỉ bằng cái nhìn bên ngoài; đằng sau vẻ đẹp tưởng như hoàn hảo có thể là những nỗi đau thầm lặng. Nhân vật người đàn bà hàng chài với sự cam chịu và tấm lòng bao dung đã để lại trong em nhiều suy nghĩ. Chị chấp nhận chịu đòn roi không phải vì yếu đuối, mà vì thương con, vì muốn giữ lấy mái ấm mong manh giữa biển đời đầy sóng gió.

Bên cạnh đó, truyện còn giúp em nhận ra trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với cuộc sống. Nghệ thuật không chỉ dừng lại ở việc tạo ra cái đẹp, mà cần gắn bó với số phận con người, biết lắng nghe và thấu hiểu những cảnh đời bất hạnh. Nhân vật Phùng, từ chỗ say mê vẻ đẹp bề ngoài, đã dần thức tỉnh trước hiện thực, thể hiện hành trình trưởng thành trong nhận thức.

Chiếc thuyền ngoài xa không chỉ là một tác phẩm văn học giàu giá trị mà còn là bài học sâu sắc về cách nhìn đời, nhìn người. Tác phẩm nhắc nhở chúng ta hãy sống chậm lại, biết quan sát bằng cả trái tim, để không vô tình bỏ qua những nỗi đau đang tồn tại quanh mình.

Em hi vọng rằng qua phần trình bày này, các bạn sẽ tìm đọc Chiếc thuyền ngoài xa để tự mình cảm nhận chiều sâu tư tưởng của tác phẩm và rút ra những bài học ý nghĩa cho bản thân.

Em xin chân thành cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Nội dung 3. Thảo luận về cách thực hành “lối sống xanh”.

Kính thưa thầy cô và các bạn,

Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên đang trở thành những vấn đề toàn cầu đáng báo động. Trước thực trạng ấy, “lối sống xanh” không còn là khẩu hiệu mang tính phong trào mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội. Hôm nay, em xin được chia sẻ một vài suy nghĩ về cách thực hành lối sống xanh trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là đối với học sinh chúng ta.

Trước hết, có thể hiểu lối sống xanh là cách sống hướng đến sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, trong đó con người biết tiết kiệm tài nguyên, hạn chế rác thải, giảm tác động tiêu cực đến môi trường và ưu tiên những lựa chọn thân thiện với hệ sinh thái. Lối sống xanh không đòi hỏi những hành động to tát, mà bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong thói quen sinh hoạt.

Một trong những cách thực hành lối sống xanh đơn giản nhất là tiết kiệm điện và nước. Việc tắt đèn, quạt, điều hòa khi không sử dụng; khóa vòi nước cẩn thận sau khi dùng; tận dụng ánh sáng tự nhiên vào ban ngày đều là những hành động dễ thực hiện nhưng mang lại hiệu quả lâu dài. Bên cạnh đó, chúng ta nên hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần như ống hút, cốc nhựa, túi nilon. Thay vào đó, mỗi người có thể mang theo bình nước cá nhân, hộp đựng thức ăn và túi vải khi đi mua sắm. Những việc làm tưởng chừng rất nhỏ ấy lại góp phần giảm đáng kể lượng rác thải ra môi trường.

Ngoài ra, việc phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng và tái chế cũng là biểu hiện cụ thể của lối sống xanh. Chai nhựa, giấy vụn, lon kim loại có thể được thu gom để tái chế; quần áo cũ có thể quyên góp cho người cần; nhiều vật dụng tưởng chừng bỏ đi vẫn có thể biến thành đồ dùng hữu ích nếu biết sáng tạo. Việc hạn chế lãng phí thức ăn, ăn uống vừa đủ cũng là một cách thể hiện trách nhiệm với tài nguyên thiên nhiên.

Đối với học sinh, lối sống xanh còn gắn liền với môi trường học đường. Chúng ta có thể giữ gìn vệ sinh lớp học, không xả rác bừa bãi, tích cực trồng và chăm sóc cây xanh trong khuôn viên trường. Việc tham gia các hoạt động như “Ngày Chủ nhật xanh”, dọn vệ sinh khu phố hay tuyên truyền bảo vệ môi trường cũng giúp nâng cao ý thức cộng đồng. Bên cạnh đó, nếu có điều kiện, chúng ta nên ưu tiên đi bộ, đi xe đạp hoặc sử dụng phương tiện công cộng để giảm khí thải và bảo vệ bầu không khí.

Theo em, điều quan trọng nhất để thực hành lối sống xanh chính là thay đổi từ nhận thức. Khi hiểu rõ giá trị của môi trường sống, mỗi người sẽ tự giác điều chỉnh hành vi của mình. Lối sống xanh không chỉ giúp bảo vệ thiên nhiên mà còn góp phần xây dựng một lối sống văn minh, tiết kiệm và nhân ái. Đó cũng là cách để thế hệ trẻ thể hiện trách nhiệm với tương lai của chính mình và của Trái Đất.

Bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ của riêng ai, mà là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Nếu mỗi người đều bắt đầu từ những hành động nhỏ hôm nay, chúng ta hoàn toàn có thể tạo nên những thay đổi lớn cho ngày mai. Trước khi kết thúc, em xin được đặt một câu hỏi để cả lớp cùng suy nghĩ và thảo luận: Theo các bạn, học sinh có thể làm gì thiết thực nhất để lan tỏa lối sống xanh trong trường học và gia đình?

Em xin chân thành cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• I. Hệ thống hóa kiến thức đã học

• Tri thức ngữ văn trang 4

• Tác gia Nguyễn Du

• Trao duyên

• Độc Tiểu Thanh kí

• Thực hành tiếng Việt trang 20

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---